Pano Taçi, disident dhe bohem i plotë

Pano Taçi, disident dhe bohem i plotë

6
0
SHPËRNDAJE

Aleksandër Çipa

Pano Taci

“Poeti Pano Taçi vdiq dje pas mesnate nga një sëmundje e rëndë. Ndodhet i vetëm në morg…” Këtë mesazh mora si të vetmin lajm pas kaq kohësh mostakim me më të ëmblin e mbetur në atë moshë nga poezia e sotme shqipe. Ishte djali i poetit Xhavahir Spahiu, mjeku që e kishte mbajtur gjatë frymën e tij në muajin e fundit, Orgesi. Dhe unë hidhërimin e ndava me dy krijesa të tjera poetësh, Arianita Petro Markon dhe Eva Jorgo Bllacin. Më pas, mesazhin disa mediave dhe një kryebashkiakut të Tiranës.

Poeti më besnik i dashurisë, edhe pse në moshën madhore të mbi 80-ave, më në fund ia kishte dalë ta fitonte biletën për në “qimiterë”. Tamam si në prolog, të thënë prej poezisë së tij. Iku për të mos u kthyer më “tek ai vend që u bë harrim”. Poeti iku, pasi realizoi lodhjen e pafund për gjithçka, përfshirë vetë lodhjen. E mpaku rininë e përvuajtur të tij, duke e shndërruar në një lodhje të gjatë burgimi. E lodhi vetë burgun, me burgimin e tij. I qëndroi, si një zgalem i vërtetë, duke e pasur disidencën natyralitet dhe frymë ekzistence. Kjo e vërtetë ka mbetur e pazbardhur. Nuk ka vend e s’ka pasur gjatë këtyre 22 vjetëve për këtë zbardhje, sepse një tjetër propagandë rivalizon të përmbysurën. Poeti u frymor me dashurinë, duke i shtuar lirikës dhe sidomos lirikës sociale shqiptare dhjetëra të tjera poezi të mbetshme. Dhe udhëtoi nëpër ditët e mospërputhjes së thellë të pleqërisë fizike të tij dhe shpirtit dashuronjës. Një mospërputhje e thellë dhe e bukurishme: “I lodha e më lodhën netët pa darkë./Më lodhën e i lodha trotuaret gjithkund./Ku jam ulur si një deng leckash pa markë./Dhe fjala m’u lodh në të plasurën buzë,/Dhe buza m’u lodh nga fjala që s’u dëgjua./Tani buza m’u hiros si vatër pa shpuzë,/Në shpellat e gjoksit Murg fjala m’u ngujua./Kjo botë e lodhur për në ç’botë na shtegton,/Tek lodhim ç’na lodh çdo gjë që na rrethon…”

Antologjiku Pano ra e fjeti pa zhurmë. Nuk ia kërkoi askujt shpenzimin mortal, ndërkohë që shpërblimin për burgun që e lodhi e pranoi me këste, por këstet nuk i ndoqi kurrë pas.

Pano Taçi iku, duke e lënë komunitetin dhe mbretërinë anarkike të kulturës në sfidën e indiferencës së tij. Dekadat e disidencës së vet nuk i përdori. I la tek ai vend që për të “u bë harrim”. Aq i bëri nëse dikush ia di dhe nëse dikush ia përdor. Ai nën vetullat e veta të trasha dhe në mirësinë e pashoqe të miqve të vet romë, frymë mori, sidomos vitet e fundit, si specie e rrallë e artistit bohem. Rebelimi i tij konvertohej në bukuri fjale dhe poetizmi. I parënë në sy, por me sy zotërues në gjithë arealin e së gjallës shqiptare. Mbishquante popullin dhe kombin e vet, të cilin e donte përmes dhembshurisë dhe kritikës.” Mos ma shani popullin që i bje gjoksit,/Kujdes, se me kallash t’ju qëllojë s’përton,/Paçka se nga qulli u dogj e i fryn kosit,/Ai prapëseprapë për rrenacakët voton.”

Pano Taçi ishte një Pan që e lodhi edhe ecjen, edhe qëndrimin në këmbë. Vetëm poezinë nuk e lodhi dhe ajo nuk u lodh prej saj. Ishin të dy për njeri-tjetrin, përkim ideal. Por Pano, vetëm me vdekjen nuk e deshi lodhjen. Iku befas dhe duke mos i thënë njeriu, madje asnjërit prej miqve te kafja e zakonshme e tij, atje ku poetët gjejnë strehë të përhershme “Europa”. Nga “fjala për këtë marrëveshje” e nxori vetëm djali i poetit, doktor. Vendimin e kishte paramarrë me poezi: “Do iki nuk kam më se ç’pres,/Për ç’heq e vuaj them të vdes”. Bohemi i plotë iku, duke pasuar disidentin e plotë dikur, në kohën dhe vendin që për të tashmë janë harrim.