BASHKIM TOLA


(Vijon)


Siç po shkojnë gjërat, kriza vazhdon. Në të vërtetë, në disa mënyra, ajo është duke u përkeqësuar. Spanja është një problem shumë më i madh se Greqia, Irlanda apo Portugalia dhe kjo mund të zvarritë poshtë Italinë dhe ndoshta edhe Francën. Likuiditeti i Bankës Qendrore është jetëshkurtër dhe i ngarkon bankat e pse jo, vështirëson dhe sovranitetin e tyre. Trajtimi realist i kësaj “sëmundjeje” ka qenë i pamjaftueshëm në dy fronte: ai e ka përqendruar punën për pjesën më të madhe, vetëm në simptomat individuale sesa në bazën e sëmundjes. Dhe kjo nuk ka gjasa të jetë e qëndrueshme politikisht. Diagnoza e thjeshtë, e ofruar kryesisht nga Gjermania mbetet, pasi problemi është për shkak të shthurjes në shpenzimet publike. Nuk është thjesht një zemërim i drejtësisë gjermane në lidhje me zyrtarët gjermanë këto ditë: ajo është një përzierje e “fryrjes” boastfulness rreth meritave të modelit gjerman dhe pakënaqësisë në lidhje me detyrimin për të dhënë aksione të qindra miliarda euro ndihma të tjerëve. Fjala gjermane për borxhin, Schulden, rrjedh nga Schuld, e cila gjithashtu do të thotë faj. Disa ndërkohë mendojnë se të kërkosh nga amerikanët për të bërë më shumë për të stabilizuar euron është një alternativë, por zyrtarët gjermanë përgjigjen që nuk mund të luftojmë borxhin me borxh më shumë: Përgjigjja është konsolidimi fiskal për të rivendosur financat publike dhe reformat strukturore për të rifituar konkurrueshmërinë.


Disa nga këto terapi janë të nevojshme. Por problemi është më kompleks. Eurozona është goditur nga tri sëmundje të ndërlidhura: një krizë ajo e borxhit ekzistues, një krizë bankare dhe një krizë e rritjes. Ballafaqimi i tyre me njëra-tjetrën vështirëson më shumë  situatat. Bankat janë të dobëta dhe dobësojnë pavarësinë e subjekteve të ndërlidhura. Subjektet e dobëta dëmtojnë bankat që mbajnë lidhjet me to. Rritja e dobët i dëmton të dyja; biznesin dhe bankat. Nga ana tjetër, gjendja deficite redukton rritjen, si dhe ka reduktuar huadhënien nga bankat duke u përpjekur për të rivendosur nivelet e balancave. 


Shkaku themelor nuk është aq shumë deficiti i lartë buxhetor (edhe pse Greqia sigurisht ka gënjyer rreth mënyrave të lira të shpenzimeve të saj), por deficiti aktual i llogarive, pra, huamarrja e huaj neto nga të gjithë aktorët, publikë dhe privatë (me idenë që thonë për të financuar një deficit tregtar). Te Spanja dhe Irlanda ishin dukur tepricat buxhetore të para krizës, por u shkatërruan nga fryrja e politikave të blerjes në ndërtim për banesat nëpërmjet huamarrjes së lartë private. Pa aftësinë për të zhvlerësuar monedhën ose përshtatur politikën monetare, korrigjim të zhbalancimeve, i cili duhet të vijë përmes ‘zhvlerësimeve të brendshme’: rrëzimin e pagave reale dhe çmimeve relative me ato të konkurrentëve. Kjo ishte më e lehtë para vitit 1991, kur inflacioni rreth botës ishte më i lartë, por rrallë  është arritur ajo që nga atëherë. Me qëndrimin e ECB të vendosur për të mbajtur inflacionin në rreth 2 për qind, zhvlerësimi i brendshëm sjell recesion të rëndë, madje edhe deflacion. Një kthim në rritje të vlerave të inflacionit do të lehtësonte shumë nga tensionet… (Vijon)