Parodia e referendumit

Skënder Minxhozi - Papritmas të gjithë kanë rënë në dashuri me referendumet. Një praktikë deri më sot e huaj për demokracinë shqiptare, nëse heqim mënjanë dy votimet për Kushtetutën dhe atë për formën e regjimit në vitet ’90. Një praktikë e huaj edhe për klasën tonë politike, e cila është mësuar rregullisht që pasi ta ketë ndarë tortën e pushtetit në zgjedhje të kontestuara, e ka mbajtur me fanatizëm për vete timonin e vendimmarrjes. Ndërkaq, fare pranë nesh, në vendet e zhvilluara europiane, zgjedhësit votojnë historikisht për çështje nga më të ndryshmet: për cilësinë e ajrit, për trafikun, për pranimin ose jo të të huajve, madje edhe për mbylljen e një fabrike birre apo mielli. Demokracia e drejtpërdrejtë, siç quhen ndryshe referendumet, kanë qenë rregullisht një luks i panjohur për demokracinë tonë “shkëmbore”.

E megjithatë dje, kur nuk ishin mbushur 24 orë nga seanca e dështuar e heqjes së imunitetit, shqiptarët mësuan se mund të ftohen të votojnë me referendum jo për një, jo për dy, por për katër ose pesë çështje njëherësh. Kryeministri Berisha gjeti një dalje “triumfale” nga seanca e pardjeshme. Pasi dështoi në imponimin e një votimi kokëfortë, vetëm për heqjen e imuniteteve, ai deklaroi se mazhoranca do t’u drejtohet shqiptarëve. Në stilin e tij klasik të mostërheqjes para çdo rrethane, Sali Berisha hodhi një shashkë për të shpëtuar faqen.

Po opozita, çfarë bëri një ditë më pas?! Fatkeqësisht bëri të njëjtën lojë maskash, duke i shtuar imunitetit, në “listën referendare”, edhe votimin për paketën e amendimeve të saj kushtetuese, për marrëveshjen detare (nuk ekziston ende një e tillë), për importin e plehrave dhe për reformën në drejtësi! Se ç’pamje mund të ketë një fletë votimi e një referendumi, me gjithë këto çështje kaq të ndryshme nga njëra-tjetra të rreshtuara në listë, këtë edhe në PS vështirë të jenë në gjendje ta shpjegojnë. Por ajo që shihet është se edhe një herë Sali Berisha hodhi hapin e parë dhe e majta ndoqi ritmin. Vektori i njohur i lëvizjes në jetën tonë politike, funksionoi edhe një herë në drejtimin e zakonshëm. Paçka se Kryeministri s’e kishte dhe s’e ka seriozisht këtë punën e referendumit.

Shqiptarëve u është kujtuar menjëherë një ngjarje e afërt, teksa kanë dëgjuar fjalën “referendum” nga goja e Doktorit. Pak javë më parë, më 21 qershor, ambasadori amerikan, Aleksandër Arvizu, hodhi një pyetje shkarazi, në lidhje me mosmbajtjen e referendumit kundër ligjit të mbetjeve, në fjalimin inaugurues të nismës së tij “Vepro tani”. Komisioni Qendror i Zgjedhjeve u detyrua të bëjë brenda pak orëve një “salto mortale” ekzemplare, për t’i rrëshqitur pyetjes përcëlluese të Arvizusë. Përfundimi? Fillimisht firmat e mbledhura nga shoqëria civile rezultuan false, më pas, nën presion, ato rezultuan të rregullta, porse ligji i referendumeve kërkonte që për plehrat të votohej… në vitin 2014.

Po tani ç’po ndodh? Duket se po tentohet të veprohet si në rastin e debatit për kutitë e votimit. Në 2009-n ishte totalisht e pamundur që ato të hapeshin, megjithëse opozita bojkotoi Kuvendin, u shtri në bulevard dhe mblodhi turma njerëzish anekënd. Kurse në 2011-n, kur Lulzim Basha duhej futur në bashki, duke shkelur me të katër këmbët rregullat, ato u hapën urgjent brenda 24 orëve. Kështu po mundohen të veprojnë edhe me referendumin aktual.

Megjithatë duhet parë nëse do të ndodhë vërtet kështu edhe kësaj radhe. Sepse edhe Berisha e di që të organizosh një referendum kushtetues nuk është punë e lehtë. Përtej interpretimeve që ka dhënë Gjykata Kushtetuese për precedentët e ngjashëm (pyesni Ilir Metën), koha e mbetur deri në fund të vitit është shumë e ngushtë për të çuar shqiptarët në një votim për heqjen e imuniteteve. Nga ana tjetër, është domethënëse sesi qeveria pranon t’i hyjë një procedure që bie ndesh me të gjitha afatet kohore të vendosura nga Brukseli për statusin, vetëm e vetëm që të shmangë një kompromis në tryezë me opozitën! Megjithatë për Doktorin ka shumë rëndësi finalja e garës, dalja nga skena. E ajo duhet të jetë gjithmonë triumfale. Berisha është përherë në timonin e punëve, edhe kur i djegin planin. E tha edhe Kryetarja e Kuvendit dje, me naivitetin e saj të papërballueshëm: Ju nuk votuat, por zgjidhjen e dha Kryeministri! Referendum!

Ky banalizim i përgjithshëm i idesë referendare është në fakt një shpikje e momentit, e cila fsheh disa qëllime taktike të Kryeministrit. Së pari, duke treguar me gisht socialistët, ai u përpoq me të gjitha fuqitë që të japë idenë se hajdutët dhe të korruptuarit nuk ulen në podiumin e Kuvendit, por në anën e tij të majtë. Miliarderët e përfolur të opozitës po përdoren në distancë, për të kompensuar sadopak përlyerjen ekzemplare të kësaj mazhorance në afera korruptive, nga njëri cep i vendit në tjetrin. Së dyti, duke i mëshuar deri në ekstrem peshës që na paska heqja e imunitetit (po lini fëmijët pa kafshatën e gojës!), shumica po mundohet të justifikojë, siç ka bërë edhe dy herë të tjera këto vite, mosmarrjen eventuale të statusit të vendit kandidat në Bashkimin Europian. Ku ka më mirë se një debat tani, pak kohë para marrjes së vendimit në Bruksel, që shqiptarët ta kenë të freskët se kush janë sabotatorët?! Së treti, sherri i imunitetit i jep Berishës mundësinë për të evituar vëmendjen nga disa halle të tjera jo fort të lehta, siç është situata aspak rozë e ekonomisë, debati mbi përgjimet në Ministrinë e Mbrojtjes etj. Këtu fshihen arsyet reale të kësaj mahisjeje ekstreme që pësoi çështja e imuniteteve në këtë verë të nxehtë atmosferike dhe politike.