Opinion DUM-DUM REFERENDUM

DUM-DUM REFERENDUM

183
SHPËRNDAJE

SOKOL SHAMETI

Të martën e 18 shtatorit pasdite, në mes të sallës së Kuvendit të Shqipërisë u krye një vrasje. Ekzekutorët ishin 130 deputetë ushtarë me 130 vota-plumbat e tyre. Urdhëruesit në prapaskenë, dy kryetarë partish që komandojnë në sinkronizim me njëri-tjetrin zjarrin e pushkatimit të armikut që qëndron me duar të lidhura përballë togës.

Ky armik i dënuar me vdekje është vullneti qytetar. Një vullnet, të cilin me dredhi e kanë shtrënguar të shprehet me votime vetëm një herë në katër vjet, por edhe atëherë mundësisht sa më rrëmujshëm, sa më në vija të përgjithshme dhe sa më paqartësisht. Vini re sesi thuajse çdo vend nga ata që shqiptarët e marrin për model mirëqenieje, i drejtohet pa kurrfarë frike referendumit popullor. Kudo qytetarët e lirë të një vendi demokratik votojnë gati çdo javë për një temë të caktuar me qëllimin e vetëm: si ta bëjmë më legjitime demokracinë? Si ta bëjmë atë më përfaqësuese dhe qytetarët më pjesëmarrës në qeverisjen e tyre?

Nga ana tjetër, shikoni sesi përgjatë 22 viteve të fundit, shqiptarëve u është lejuar vetëm tri herë e vetëm in-extremis të votojnë në një referendum. Një herë për të vendosur formën e regjimit. Dhe dy herë të tje0ra për të votuar Kushtetutën. Në çdo rast tjetër, referendumi në Shqipëri ka qenë – dhe vazhdon të jetë – një vijë e kuqe, e pakalueshme dhe e frikshme. Në çdo rast që qytetarët e kanë kërkuar këtë të drejtë përmes mbledhjes së 50 mijë firmave të kërkuara nga Kushtetuta, i kanë zmbrapsur pa shumë ceremoni. Opozita si rregull ka heshtur si bashkëfajtore në përpjekjen burracake të politikës shqiptare për të mbajtur ekskluzivitetin në çdo vendimmarrjeje të rëndësishme në vend.

Ajo që u leverdis dy forcave politike pa asnjë dallim, është mbajtja në fuqi e këtij varianti ekstrem, një lloj stalinizmi të kapitalizmit, që të dyja palët kanë instaluar në Shqipëri. Duke e kufizuar dhe ngushtuar qëllimisht hapësirën e shprehjes së vullnetit qytetar në një ditë të vetme gjatë zgjedhjeve, ata mund të jenë në gjendje ta kontrollojnë, administrojnë dhe potencialisht edhe ta manipulojnë këtë vullnet. Historia jonë e re është plot me shembuj për këtë. Çfarë do të ndodhte nëse çdo vit do të ishte referendumi i qytetarëve ai që do të vendoste për mënyrën sesi duhet ndarë buxheti, apo se kush duhet të jetë Prokurori i Republikës, a kreu i aksh gjykate, a nëse duhen lejuar importe plehrash, a nëse duhet negociuar me Greqinë kufiri detar, e kështu me radhë? Çfarë pushteti do t’i mbetej qeverisë për të abuzuar? Çfarë justifikimi do t’i mbetej opozitës për të thënë se ajo kërkon drejtësi për shqiptarët, por ç’e do që s’e lënë?

E vërteta është se të dyja palët, bëjnë gjithçka për t’i mbajtur qytetarët sa më larg mundësisë për të shprehur mendimin e tyre në referendume a votime të tjera çfarëdo që janë jashtë sistemit elektoral të kontrolluar prej tyre. Gjithë përligjja që ato i bëjnë praktikave të tyre sunduese kur vijnë në pushtet, është marrja një herë në katër vjet në zgjedhje e së drejtës për të qeverisur vendin. Ato valëvisin si licenca disa programe aspak politike, aspak të shtjelluara dhe aspak të qarta, të mbushura me retorikë boshe, fjalë të forta e pa asnjë kontent të vërtetë. Vetëm në këtë mënyrë, ato mund t’i lënë dorë të lirë vetes më pas të manipulojnë me besimin popullor duke përdorur justifikimin se për secilën nga aksh prapësitë që po bëjnë, janë votuar një herë, edhe pse e vërteta është ndryshe.

Politikanët e të dyja krahëve preferojnë që edhe kur janë në opozitë të mos e thërrasin për ndihmë gjykimin e popullit me referendum. Qëllimisht ata injorojnë duke e shndërruar në një tallje të vërtetë nenin 150 të Kushtetutës që sanksionon se një e pesta e deputetëve mund të kërkojnë thirrjen e një referendumi. Ata janë gati të durojnë për 4 apo 8 vjet qëndrimin në opozitë, por ama kurrë të mos u mësojnë shqiptarëve rrugën sesi me anë të demokracisë direkte mund t’i japin qeverisjes së përditshme formën që ata duan. PS dëshiron më mirë të postojë mesazhe në “Tweeter” apo të ngrejë çadra serumesh në bulevard për të ruajtur protagonizmin e saj egoist sesa t’u delegojë shqiptarëve të cilët ajo thotë se i përfaqëson të drejtën për të vendosur për çdo çështje që ata e proklamojnë si me rëndësi jetike. Ajo zgjedh më mirë të luajë teatër sesa të kërkojë me vetëm 28 deputetë nga të sajët, që çështje të rëndësishme për të si p.sh. ndryshimet kushtetuese për gjykatat, të hidhen për votim popullor me referendum. E çfarë pastaj se qeveria blofon duke “kërcënuar” me hedhje në referendum për ligjin e imuniteteve? Çfarë e tremb “të majtën” shqiptare nga referendumi dhe shtyn deri aty sa ta konsiderojë atë një shantazh e të jetë gati të nënshkruajë çdo kërkesë të mazhorancës?

Shikoni sesi deri edhe deputetë të shquar të PS-së s’e fshehin se sa gati janë që më mirë të pranojnë kufizimin e përfaqësimit të popullit sesa asgjësimin e imunitetit të vetes. Fatmir Xhafa fjala vjen, jurist, përfaqësues i lartë ligjor i opozitës “së majtë” thoshte hapur në mes të Kuvendit se sapo PD t’i bënte partisë së tij disa koncesione, ata do të uleshin së bashku për të shmangur një praktikë kaq të shtrenjtë siç është referendumi. Kështu pra, më 18 shtator, pasi e kishin përdorur referendumin si një gogol për të trembur e tallur njëri-tjetrin, politikanët – siç xhanëm pritej – nuk e bënë gabimin që t’i lejonin shqiptarët të shprehen me anë të demokracisë direkte temën e imuniteteve, e cila u tha se do të ndryshonte jetën e të gjithëve. Por privimi i shqiptarëve nga e drejta e tyre për të marrë pjesë në politikë është vetëm rezultati i një loje të vazhdueshme të politikës me ta. Historia përsëritet dhe ja për shembull, katrahura e imuniteteve që mund të shërbejë si një ilustrim par-excellence, ka një zanafillë disi më të hershme.

Ashtu si edhe për raste të tjera analoge, a s’janë zhvilluar ngjarjet pak a shumë kështu? Më 12 korrik, Partia Socialiste dhe ajo Demokratike nënshkruajnë një armëpushim duke vendosur së bashku sesi do ta administrojnë njerëzit e tyre vullnetin e qytetarëve në zgjedhjet e ardhshme. Kjo ujdi quhet si përherë me emrin kumbues: “reformë zgjedhore”. Ky s’është fare lajm pasi këtë ato e bëjnë në mënyrë periodike, në prag të çdo fushate elektorale. Me mjeshtëri ato paraprakisht kanë krijuar idenë se Kodi Zgjedhor në fuqi dhe Kushtetuta kanë probleme të rënda që po e na e mbysin demokracinë në shpërgënj. Më pas, sipas manualit, PS dhe PD aktrojnë për dy tre muaj, kinse nuk po gjejnë ujdinë me njëra-tjetrën për ta riparuar këtë anomali të tmerrshme. Ato bombardojnë median me idenë se nëse nuk gjendet një zgjidhje, atëherë kjo do të thotë shfarosje e qytetërimit njerëzor në trajtën që ne sot njohim. Në fund, pasi djegin dy-tri drafte propozimesh e raunde negociatash që vetë i shpallin e vetë i shkelin, në limitin e fundit të një afati që e caktojnë po vetë, ulen në një mbledhje maratonë. Dhe gjithmonë aty, fap, ndodh mrekullia – mosmarrëveshjet zhduken sikur s’kanë ekzistuar, kodi ndryshohet dhe Kushtetuta pëson shformimin e radhës.

E njëjta gjë ndodhi edhe më 12 korrik të këtij viti. PS dhe PD e ndryshuan prapë Kodin Zgjedhor dhe akti i komedisë ku ato shtiren sikur janë gati t’i shkulin rropullitë njëra-tjetrës, u konsiderua që mbaroi. Megjithatë, duhej një artific për të përligjur idenë se këto dy forca politike mbeten armike të papajtueshme me njëra-tjetrën dhe se “lufta” gjithsesi, vazhdon. Ndaj u ngrit miti i imuniteteve. Dikush në PS dhe PD duhet të jetë shqyer gazit për dy muaj rresht duke parë edicionet e lajmeve, artikujt e gazetave e madje edhe opinionet e qytetarëve në rrugë rreth kësaj stuhie në gotë. Shqipëria u nda në dy kampe. Rufjanët propagandistë të partive, sa s’u asfiksuan duke u fryrë borive të apokalipsit nga faqet e shtypit. Ditët ishin të stuhishme si një kinematografi luftarake. Tymin e dekorit e garantonin pyjet që digjeshin. Në Kuvend zhvilloheshin seanca epike. Njerëzit mendonin se PS e PD për pak do të rroknin shpatat për t’u therur me njëra-tjetrën. Adrenalina e rivalitetit dukej se ishte kthyer prapë për t’i dehur të gjithë me shijen e saj.

Por ndërkohë, nga ana tjetër e perdes, askush as që e përmendte fare marrëveshjen e 12 korrikut ku dy “kundërshtarët” kishin pirë gjak ortakërie duke u bërë vëllam me njëri-tjetrin. E ky cak final për të arritur perceptimin publik se “ata janë të ndryshëm” ishte në të vërtetë arsyeja e gjithë kësaj komedie të zhurmshme verore. Por ata nuk janë të ndryshëm. Pavarësisht çdo kundërshtie e divergjence ata i bashkon konspiracioni i urrejtjes së qytetarëve. I bashkon etja për të sunduar pa shqetësime kurdoherë që t’u vijë radha. Ata i bën njësh grykësia për të mbretëruar pa lejuar askënd të hedhë sytë gjatë kohës kur marrin vendimet, kur shesin resurset e atdheut, kur emërojnë tarafet, kur shtrembërojnë ligjet, kur shpërdorojnë taksat dhe kur privilegjojnë të ngjashmit.

 

***

Teksa u mësua se të dy liderët e çetave partive politike kishin lënë vendin dy ditë më parë, më 21 shtator, për vizita të përkohshme jashtë shtetit, Shqipëria kaloi pa u kuptuar një nga 24-orëshat e saj më normalë të tranzicionit. Konsultoni raportet policore: asnjë shqiptar nuk vrau ndonjë shqiptar tjetër të premten e fundit. Nuk u regjistrua asnjë konflikt. Asnjë plagosje. Asnjë grabitje. Asnjë pengmarrje. Asnjë aksident, e çuditërisht deri as edhe ndonjë bllokim trafiku.

Njëlloj si të ishte mbajtur një referendum me të cilin shqiptarët vendosnin deportimin e gjithë mjeshtërve të pushtetit, paqja e plotë mbizotëronte në rrugë dhe në ekranet televizive. Peizazhi u kompletua ndërkohë që u dha edhe lajmi se bashkë me dy përgjegjësit kryesorë për injektimin e tensionit konstant që ushtrohet mbi shqiptarët, jashtë territorit të vendit ndodheshin edhe Presidenti i Republikës me Kryetaren e Kuvendit (të gjithë me nga një justifikim për të shëtitur edhe pak me paratë e qytetarëve).

Kundrejt jetës që rrodhi normalisht e qetësisë që mbizotëroi paradoksalisht mbi gjithë qytetet dhe fshatrat e vendit vetëm për një ditë, ka një çelës tek ky shembull i vogël e i mirë që ndihmon të kalosh tinëz nga mjerimi i mendimit tek një mendim i mjerimit. Një fjalëkalim për të zbërthyer sesi Shqipëria ja që funksionon më mirë pa ta, sesa me ta brenda. Sesi politika aktuale nga çdo kah që ta shohësh, operon si një laborator anomalish. PS dhe PD, së bashku me dy njerëzit që lëvizin ingranazhet e tyre, mbajnë në punë mekanizmin e një inxhenierie që e moleps heshturazi ndërgjegjen sociale me një gjendje kushtrimi të përhershëm. Ata ushqejnë përditë pa u ndalur suksesin e mossuksesit shqiptar, si një parakusht për t’u vetëproklamuar të dy si shansi i vetëm që gjërat të kenë kuptim në këtë vend. E megjithatë, të lodhur nga sundimi e manipulimi i dyanshëm, me të ndjerë qoftë edhe rastësisht, ajrin e lirisë që befas fryn në jetët e të gjithëve, shqiptarët… marrin frymë.