Ekonomi Taksa e sheshtë “shpoi” xhepat

Taksa e sheshtë “shpoi” xhepat

96
SHPËRNDAJE

Ekspertët japin me fakte se reforma fiskale nuk ndikoi te punësimi dhe në rritjen ekonomike

Efektet nga kriza

Depozitat – Pas vitit 2008, kur ra kriza, depozitat e individëve u rritën me mbi 300 miliardë lekë, por në 2012-n, ritmi i tyre zbriti në 6.2%, gati dy herë më pak se 2011-a

Konsumi – Sipas INSTAT-it, në 2012-n importet shënuan rënien më të madhe historike, me 8% duke konfirmuar tkurrjen e konsumit. Makineritë dhe pajisjet ranë me 14%

Fitimet – Sipas Ministrisë së Financave, fitimi i bizneseve vitin e kaluar u tkurr me rreth 16%, ndërsa paga mesatare e të punësuarve në sektorin privat u ul me 8.4%

ARD KOLA

Ekspertët e sektorit të financave publike japin me fakte se taksa e sheshtë, e aplikuar në janar të vitit 2008, nuk solli efektet e pritshme në ekonomi, madje për një kategori të caktuar punonjësish ndikoi negativisht te të ardhurat.

Para se të hynte në fuqi, mbi pagat aplikohej taksa progresive, e cila vinte në rritje në raport me nivelin e të ardhurave, por me taksën e sheshtë, tatimi u vendos njëlloj për të gjithë, 10 për qind. Me justifikimin që vendosja e taksës së sheshtë, e aplikuar në disa vende të ish-bllokut lindor, do të sillte përveç të tjerave një lehtësi në procedurat e mbledhjes dhe më pak evazion fiskal, njëkohësisht me sheshimin e tatimit mbi të ardhurat personale u vendos edhe përgjysmimi i tatimit të fitimit, që paguajnë kompanitë.

“Vendosja e taksës së sheshtë përgjysmoi barrën fiskale mbi bizneset, uli barrën e taksës për pjesën e shoqërisë me të ardhura më të larta, mbi 141300 lekë në muaj më 1 korrik 2007, dhe e rriti atë për personat me të ardhura të ulëta e të mesme, ku grafiku tregon dukshëm që të ardhurat e mesme, afërsisht nga 300 deri në 900 mijë lekë në muaj, pësuan dëmtimin më të thellë”, thotë Gjergj Filipi, drejtor i kërkimeve në institutin “Agenda”.

Ky institut, më mbështetjen e “Soros”-it, publikoi së fundmi një raport tremujor mbi gjendjen ekonomike të vendit, duke renditur me shifra situatën ku ishim, ku jemi dhe parashikimet apo pritshmëritë sipas rastit.

Në grafik duket qartë ecuria e ndikimit që ka pasur taksa e sheshtë dhe dallimi me taksën progresive. Së fundmi, qeveria e ka pranuar se taksa e aplikuar 10 për qind për çdo punonjës, pavarësisht nëse merr të ardhura të ulëta, ndikoi negativisht, dhe po përpiqet ta zbusë efektin 5 vjet pasi e vuri në zbatim. Aktualisht për pagat deri në 30 mijë lekë, taksa 10 për qind nuk aplikohet deri në shumën 10 mijë lekë (pra taksohet diferenca 20 mijë lekë). Propozimi i fundit ka të bëjë me një kufi që shkon në 30 mijë lekë (pra, për këto nivele pagash bruto nuk do të aplikohet taksë) dhe nga ku pritet të përfitojnë, sipas Ministrisë së Financave, rreth 150 mijë punonjës.

Ekspertët e “Agenda”-s shtrojnë disa pyetje lidhur me efektet e tjera që mund të ketë dhënë taksa e sheshtë. Ajo u vendos nga qeveria për të rritur punësimin, për të thithur sa më shumë investime private dhe gjeneruar rritje të konsiderueshme ekonomike.

Filipi thotë se, disa prej vendeve që eksperimentuan përpara Shqipërisë me këtë sistem taksimi patën efekte pozitive në tregjet e punës. “Në fund të fundit do të kish qenë e shëndetshme për ekonominë nëse rritja e barrës fiskale mbi pagat e shumicës së shqiptarëve në punë do të prodhonte më shumë vende pune për pjesën e papunë të shoqërisë”, shton eksperti.

Nga të dhënat duket se, në dy vitet e para të zbatimit, taksa e sheshtë nuk prodhoi rritje të punësimit, por përkundrazi. Shifrat paraprake të viteve pasuese (2010-2011) justifikojnë të njëjtën tendencë. “Nuk është se ekonomia shqiptare ka ditur si të nxisë një zhvillim ekonomik që krijon punësim, pra mirëqenie të përgjithshme, as në vitet përpara taksës së sheshtë. Shumë teori ekonomike argumentojnë nevojën e shoqërimit të rritjes ekonomike të lidhur drejtpërdrejt me nivele më të larta punësimi, lidhje kjo e ndërsjellë”, thotë Elena Polo, analiste e kërkimit në institut.

Jo vetëm që nuk është bërë asnjë përpjekje për nxitje të punësimit, por më keq akoma, as rritja ekonomike në formë mekanike apo natyrale, nuk ka mundur të krijojë vende shtesë pune, në kuadër kjo edhe të vetë ciklit të shpërndarjes së të ardhurave në ekonomi, fare pa u futur në sistemin e rishpërndarjes apo shpërndarjes së dytë, sikurse njihet ndryshe.

Viti 2012 ka shënuar një përkeqësim të normës së papunësisë, e cila për tremujorin e tretë 2012 llogaritet në nivelin e 13.3%.

Sipas INSTAT-it ka një rënie të lehtë kundrejt nivelit të mëparshëm. Sa i takon rritjes ekonomike, nga 5-6 për qind që ishte para krizës, ajo ka regjistruar një nivel mesatar prej 3 për qind, ndërsa në vitin 2012 pritet të jetë 1.5 për qind.