Gjuha shqipe, të gjitha fjalët që do të ndryshohen

Akademiket ne nje nga mbledhjet e keshillitGazeta “Shqip” publikon listën e plotë të ndryshimeve të miratuara në mbledhjen e Këshillit Ndërakademik të Gjuhës disa ditë më parë.


PËRFUNDIMET
 

NGA MBLEDHJA E KNGJSH MË 16 PRILL 2013

   Në mbledhjen e datës 16. 04. 2013, të zhvilluar në Tiranë, u diskutuan problemet drejtshkrimore, që mbetën pa u diskutuar në mbledhjen e qershorit 2012. Pas diskutimeve, u propozuan dhe u mbështetën me miratim të përgjithshëm, ndryshimet e mëposhtme në rregullat ekzistuese.

 

A – PËR DREJTSHKRIMIN E ZANOREVE

 

  1. Të ndryshojë drejtshkrimi i disa fjalëve të formuara me prapashtesën -m duke zhvendosur zanoren -ë­- nga pozicioni fundor në brendësi të fjalës. Fjalë të tilla janë: i prapmë të shkruhet i prapëm ~ e prapmei pasmë të shkruhet i pasëm ~ e pasmei mishmë të shkruhet i mishëm ~ e mishmei sontmë të shkruhet i sontëm ~ e sontmei parvjetmë të shkruhet i parvjetëm ~ e parvjetme. Me këtë ndryshim ruhet forma e prapashtesës -m, që formon pjesore e mbiemra, dhe fjalët integrohen në paradigma të njohura (khs. i sotëm ~ e sotmei mesëm ~ e mesmei tashëm ~ e tashmei avashëm ~ e avashmei ndryshëm ~ e ndryshmei sivjetëm ~ e sivjetme).
  2. Të njësohet drejtshkrimi i fjalëve amëz “erë e lehtë që merr një ushqim dhe që ndihet kur e hamë; kundërmim” dhe amzë “regjistri themeltar i shkollës”. Të dyja këto fjalë, që kanë të njëjtin burim dhe të njëjtën strukturë fonoleksikore, të shkruhen amzë.
  3. Fjalët që përmbajnë prapashtesën deminutive -zë të shkruhen sipas përbërjes së rrënjës: kur rrënja e fjalës mbaron me zanoren , të shkruhen me –z: shkëndijëz, vijëz, gojëzujëznyjëz; kur rrënja mbaron pa zanoren –ë, të shkruhen me –zë: pejzë, tejzë, fejzë. Sipas këtij rregulli duhet të ndryshojë drejtshkrimi i fjalës dejëz, që mbështetet në shumësin dej, si rrjedhim duhet të shkruhet dejzë, njëlloj si fejzë (nga shumësi fej).
  4. Të ndryshojë pozicioni i zanores  tek emri tavllë, që duhet të shkruhet tavëll ~ tavlla. Gjuha shqipe nuk ka emra me një përbërje të tillë: një grup bashkëtingëllor me një lëngëzore. Me këtë ndryshim emri integrohet në paradigmën e emrit krikëll ~ kriklla i së njëjtës gjini dhe më tej në paradigmën hasëll ~ haslli, hisëll ~ hislli, çakëll ~ çaklli të gjinisë tjetër.
  5. Mbiemri i sigurt të shkruhet i sigurtë, me theks në zanoren -u- dhe me zanoren  në fund të fjalës. Me këtë mënyrë të shkruari fjala përshtatet më mirë me burimin e saj: it. sicúro, duke ndjekur të njëjtën rrugë që ka ndjekur një mbiemër tjetër me këtë burim: i sinqertë nga it. sincéro.
  6. Mbiemrat prejpjesorë: i shpërbemë dhe i rremë, që janë formuar me formantin -m të pjesores, duhet të shkruhen i shpërbem dhe i rrem, duke respektuar formën e prapashtesës, që është -m e jo -më, pasi me këtë të fundit formohen emra e jo mbiemra (khs. ndihmëfrymëpështymë).
  7. Mbiemri i majmë, në mbështetje të shqiptimit më të përgjithshëm, duhet të shkruhet i majm ~ e majme, pa zanoren  në formën e gjinisë mashkullore. Me këtë paradigmë mbiemri integrohet në paradigmën e mbiemrave i madh ~ e madhei kuq ~ e kuqei keq ~ e keqe.
  8. Foljet ngadhënjej e ngashënjej, në mbështetje të shqiptimit më të përgjithshëm, të shkruhen pa zanoren –ëngadhnjej e ngashnjej.
  9. Emri travaj “mall, shqetësim, merak”, në mbështetje të shqiptimit më të përgjithshëm, të shkruhet travajë, me zanoren . Në asnjë të folme nuk shqiptohet si emër i gjinisë mashkullore; si rrjedhim duhet të korrigjohet edhe shumësi travaje, që duhet të jetë travajë, njëlloj si punëjavë etj. Veç drejtshkrimit, në veprat kodifikuese (fjalorët) duhet të korrigjohet edhe kuptimi leksikor i fjalës, që nuk është “mall, shqetësim, merak”, por “mundim, brengë”.
  10. Ndajfolja herët nuk përligjet gramatikisht, prandaj ajo duhet të shkruhet heret, meqenëse këtu kemi një emër të rasës rrjedhore, mbaresa e të cilit është -et e jo -ët. Ka edhe ndonjë fjalë tjetër, siç është ndajfolja tejet nga një tej e lakueshme, që ka hyrë në standardin e sotëm me këtë mbaresë duke u shkruar me mbaresën -et e jo -ët.
  11. Emri thyez “copë e vogël e thyer” të shkruhet me zanoren  fundore, pra, thyezë, pasi ai nuk ndryshon nga ana strukturore me emrin thyesë.
  12. Në disa fjalë trirrokëshe me dy rrokje paratheksore, të shkruhet vetëm një zanore , ajo që ndodhet pranë theksit, duke ruajtur zanoren e plotë në rrokjen e ballit të fjalës. Fjalë të tilla janë: shëmbëllejshëmbëllim e shëmbëllesë, që duhet të shkruhen shembëllejshembëllim e shembëllesërrëzëllej, rrëzëllim, rrëzëllor e rrëzëllyes, që duhet të shkruhen rrezëllej, rrezëllim, rrezëllor e rrezëllyesnëpërkoj “dredhoj, gjarpëroj”, që duhet të shkruhet nepërkoj. Me këtë mënyrë ruhet rrënja e fjalës dhe mënjanohet kakofonia që krijon shqiptimi i dy zanoreve të rrëgjuara paratheksore, duke ecur kësisoj në gjurmë të një tradite më të hershme të shqipes (khs. marëtoj nga lat. maritāremallëkoj nga lat. maledico, ngadhënjej nga it. guadagnare etj.).
  13. Në fjalët e përbëra me përemrin vetë, të shkruhet në të gjitha rastet zanorja  kur është në funksion të prefiksoidit. Prandaj, krahas vetëmbrojtjevetëshërbimvetëmohim, të shkruhet edhe vetëvetorvetëvetiu.
  14. Mbiemri i gjerë ka dalë jashtë sistemit fonetik dhe shkrimi i tij është mbështetur në një shqiptim nëndialektor të toskërishtes. Për këtë arsye të shkruhet me zanoren  në vend të zanores -e bashkë me rrjedhojat: i gjërëgjërësizgjëroj etj.
  15. Disa emra që vijnë nga dialekti gegë dhe i mungojnë toskërishtes, të shkruhen ashtu si në gegërishte, duke respektuar udhëzimin e Kongresit të Drejtshkrimit që fjalët me burim dialektor të shkruhen ashtu siç i ka dialekti nga i cili janë marrë. Fjalë të tilla janë: plëng, që duhet të shkruhet plangshtatzënë që duhet të shkruhet shtatzanëzhgjëndërr, që duhet të shkruhet zgjandërr.
  16. Fjalët bulmet e qurra, në mbështetje të shqiptimit më të përgjithshëm, mund të shkruhen bylmet e qyrra.
  17. Emrin lëkua “barishte shumëvjeçare, që rritet në liqene e në ujëra të ndenjura; lëpushë” nuk e ka asnjë e folme me këtë formë. Është fjalë e dialektit gegë; prandaj duhet të shkruhet lëkue. Togu zanor -ue- me të cilin del fjala, është i pranishëm në standardin e sotëm; khs. mësuesi punueshëm etj.
  18. Disa huazime librore, ku ndeshen dy e deri në tri zanore bashkë, të shkruhen me një zanore. Kështu, folja kontribuoj me pjesoren kontribuuar të shkruhet kontriboj e kontribuar; emrat asociiminiciimnegociim të shkruhen asocim, inicim, negocim; emri vakuum të shkruhet vakumspontaneitet të shkruhet spontanitetkolokuium të shkruhet kolokium.

 

B – PËR DREJTSHKRIMIN E BASHKËTINGËLLOREVE

1)  Mbiemrat e formuar nga folje që mbarojnë me -i- të theksuar, si: i pishëmi dishëm, të shkruhen pa sonanten -j-, meqenëse tema e tyre është pjesorja pidi. Shkrimi me bashkëtingëlloren -j, që del në disa shkrime të gegërishtes (i dijshëm, i dijtun, me dijtë), është i vjetruar.

2)  Format e shumësit ftonjthonj, ullinjmullinjpërrenj etj., me bashkëtingëlloren -nj fundore, të shkruhen me -j, në mbështetje të evolucionit që kanë pasur këto trajta në një pjesë të mirë të truallit të shqipes, duke njësuar kësisoj rregullën si për emrat, ashtu edhe për foljet (khs. foljet ftojfshijpunoj, shkëmbej). Pra, të shkruhen: ftoj, thoj, ullij, mullij, përrej. Kjo mënyrë të shkruari duhet të zbatohet edhe te mbiemrat, si: i drujtë në vend të i drunjtëtë mëdhej në vend të mëdhenjtë rij në vend të të rinj etj. Me këtë ndryshim gjen zgjidhje kërkesa e E. Çabejt dhe e të dy seksioneve të Kongresit të Drejtshkrimit, të fonetikës dhe të gramatikës, që parashtruan nevojën e këtij ndryshimi.

3)  Emri shtinjak duhet të shkruhet shtijak, meqenëse folje shtinj s’ ka asnjë e folme. Ajo e ka burimin prej foljes shtie, me prapashtesën -ak, ku sonantja -j- ka ndërhyrë për të zhdukur hiatin.

4)      Mbiemri shtronjar për “zvarritës” e emri shtronjare për “shtrojë e butë” duhet të shkruhen shtrojar e shtrojare, meqenëse të dyja kanë si burim foljen shtroj.

5)      Disa fjalë që janë shkruar me lëngëzoren -r- duhet të shkruhen me -rr-. Të tilla janë: folja shter, që duhet të shkruhet shterr në mbështetje të shqiptimit më të përgjithshëm, duke hyrë në paradigmën e foljeve tjerrbjerr etj., ku -rr-ja është formuar nga bashkimi -r- + -në në formën e pjesores. Duhet të shkruhet me -rr- edhe folja micëroj “ha diçka duke e kafshuar pak e nga pak, ha maja-maja”, pra, micërroj, ashtu siç shkruhet picërroj, në mbështetje të materialeve dialektore nga është marrë fjala. Emri dhëndërr gjithashtu, në mbështetje të shqiptimit më të përgjithshëm, duhet të shkruhet me -rr, ashtu si emri vjehërr, me të cilin ka të njëjtën paraqitje fonetike.

6)       Folja mbarrs (FGS 2006, f. 602) duhet të shkruhet mbars siç e ka FGSS f. 1078, duke u mbështetur në shqiptimin më të përgjithshëm, domethënë duke respektuar parimin fonetik.

7)      Në disa emra që dalin me dy lëngëzore të njëjta, drejtshkrimi mund t’i ruajë të dyja format, por duke u prirur drejt formave me një lëngëzore, për të shmangur kakofoninë që krijon shqiptimi i dy lëngëzoreve brenda së njëjtës fjalë. Kështu, do të pranohen barëra (barërat e këqija) barna “ilaçe”, me dallime kuptimore (khs. barnatorebarnatar). Të parapëlqehen edhe rrjedhoja me një lëngëzore në vend të dy të tillave; si: birni e birnor në vend të birëri e birërorburrniburrnor e i zhburrnuar në vend të burrëri, burrëror, i zhburrëruarderrni e derrnisht në vend të derrëri e derrërisht.

8)       Emrat hemorragji e hemorriode, në mbështetje të shqiptimit më të përgjithshëm, të shkruhen me -r-: hemoragji e hemoroide.

9)      Të shkruhen me bashkëtingëlloren -rr- emrat karrotë e rrem, në mbështetje të shqiptimit më të përgjithshëm.

10)  Emri zhongler, në mbështetje të përdorimit më të përgjithshëm, të shkruhet xhongler (nga ang. jongleur).

11)  Forma e shumësit thelpinj i njëjësit thelb të shkruhet thelbinj për të ruajtur të pandryshuar temën e fjalës.

12)  Forma e shumësit shpesë të shkruhet shpezë, meqenëse këtu kemi të bëjmë me prapashtesën e shumësit -zë (khs. njerëzvëllezër).

13)  Fjalët transit e transistor të shkruhen tranzit e tranzistor, ashtu siç shkruhen edhe tranzicion e tranzitor.

14)   Për shkronjat dyshe, duke iu përmbajtur zgjidhjes që i dha Kongresi i Drejtshkrimit (djegiemeshollëbrezhumburlënie), për raste të veçanta, atëherë kur duhet të shkruhet me saktësi shqiptimi i një fjale të huaj, krahas shkrimit të saj në gjuhë të huaj, të pëdoret apostrofi për të ndarë shkronja të tilla; si: Bethoven (“Bet’hoven”), Mathausen (“Mat’hauzen”), sandhi (“sand’hi”). Pa apostrofin nuk do të siguronim lexim korrekt të fjalëve.

15)  Në disa huazime turke, që janë lënë me dy forma në veprat kodifikuese, të pëlqehet forma më e përgjithësuar, ajo me theks parafundor, si: penxhére e jo penxheré, tenxhére e jo tenxheré (Fjalor 2006, f. 771, 1083).

C – PËR PËRDORIMIN E SHKRONJAVE TË MËDHA

1)  Të shkruhen me shkronjë të madhe emrat e përveçëm të botës fetare dhe të disa ofiqeveZotPerëndiAllahPerandoriSulltaniPapa; Baba Faja, Hoxha Tahsini, At Gjergj Fishta, At Shtjefën Gjeçovi, Kont Urani, Papa Kristo Negovani, Princ Vidi etj.; Ali Pasha (Ali Pashë Tepelena), Mehmet Pasha (Mehmet Pashë Bushati), Mustafa Pasha (Mustafa Pashë Bushati) etj.

2)  Të shkruhen me shkronjë të madhe emrat e festave fetare: BajramiPashkët, Krishtlindjet etj.

3)   Të shkruhen me shkronjë të madhe të dy pjesët e emërtimeve të titujve të nderit: Artist i Merituar, Mësues i Merituar, Mjeshtër i Sportit etj.

 

Ç – PËR DREJTSHKRIMIN E ANTROPONONIMEVE TË HUAJA

Gjuha shqipe është gjuhë flektive, prandaj edhe emrat e huaj duhet të hyjnë në sistemin flektiv, duke u ndarë me një vizë lidhëse (Jokl-i). Për emra shumë të njohur, kur jepen me shkronjat e shqipes, mund të mos përdoret viza lidhëse, por është i detyrueshëm përdorimi i mbaresave sipas sistemit lakimor të gjuhës shqipe; p.sh.: ShekspiriShileri etj. Në drejtshkrimin e këtyre emrave të ruhet trajta e shkruar origjinale dhe herën e parë të përmendjes në një punim të jepet në kllapa transkriptimi, p.sh.: Meyer (Majer).

 

Shënim: U lanë për t’u diskutuar për mbledhjen e qershorit problemet e mëposhtme:

1)  Emrat e tipit vishnjedushnje, ilnje.

2)  Drejtshkrimi i toponimeve dhe etnikave.

*Disa propozime të tjera të grupit për drejtshkrimin e drejtshqiptimin nuk u mbështetën me miratim të përgjithshëm në KNGJSH.

Nga Kryesia e Këshillit Ndërakademik për Gjuhën Shqipe

 

Tiranë, 19 prill 2013

Autor te 20 Prill 2013. Kryesoret, Kulturë. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0. You can leave a response or trackback to this entry
  • Kerpaci

    Futjane pordhes sa te mundeni, derisa te na e beni gjuhen si kinezcen.

  • margarit nilo

    Thot dreit shoku ktu ”futia pordhes”. Zotrinj, kini mbaru per gjuen por sia kini iden se si ka lind dhe nga se jan kriju fialet. Kam be 4 libra per shqipen dhe greqishten e lashte dhe kam mbi ni vit qe ua kam dhen te gjithve ju zotrinj gjutare. Ne te tiera gjera calon shqipia. Shqipia calon ne futie te ”j” ne vent te ”i”, duke u cilsu ”j” si nji bashketingllore nga ju zotrinj, duke fut kot me kot ”h; ë” etj. Ne se ”ë” ne fund te fiales eshte e pa theksuar, atere ndrrojeni, vereni ”e” sikurse ka ken. Pastai me cte dreit i kini hek fialet shqipe nga fialori (kryesisht te veriut), kur ato jan ne perdorim me se te zakonshem???!!!, dhe qe jan te ni rendesie te vecante se jan fial formuese qe ne greqishten e lashte (illini = illiri)..

    • xhixhi

      Ke blere 4 libra mbi shqipen, po prape s’ke mesuar si te shkruash shqip korrekt.

      • Jeronim

        Ti xhixhi qenke tamam nje xhixhie jagavitun

  • Arif Gjongjini

    Nuk di nëse ky këshill ka të drejtë të marrë vendime apo vetëm të bëjë propozime për një organ më të lartë vendimmarrës; do dëshiroja që vendimmarrja t’i përkiste një organi shumë më të gjerë (më përfaqësues), më të lartë, domethënë më serioz, i gjithëpranuar apo i gjërëpranuar, një kongres gjuhëtarësh psh. Në kongres nënkuptohet që do të shoshiten mirë të tëra të mirat e të këqijat e propozimeve e kështu do mund të meret vendmi i më i urtë i mundshëm. Megjithatë, me aq sa jam i familarizuar me drejtshkrimin, në shumicë dërrmuese propozimet më duken të drejta. Nëse do të ecet më tej me të njëjtin kujdes besoj se gjuha standarte vetëm sa do të përmirësohet.

  • arberi

    Gjuha shqipe nuk mund te ndryshoje sipas orekseve te Saliut.Njesimi i gjuhes shqipe pra gjuha letrare qe jepet edhe nepermjet kanaleve televizive ne te gjithe trevat shqiptare eshte aritje e madhe. Shqipja duhet te pastrohet nga fjalet e huaja dhe smund te arnohet nga njerez jo kopetente.

  • margarit nilo

    Xhixhit.
    E shkruai ashtu, se ashtu eshte me e dreita.

  • margarit nilo

    Disa çeshtie te gjues(glues).

    Gjua e sotme nuk eshte standarte. Ni gjue(glue) nuk mund te quet standarte se keshtu u pelqen ta quain ata qe jan ne krye te ktyre dikastereve. Ni gjue(glue) eshte standarte ne se ajo u pergjigjet rregullave te formulimit te sai, qe ju te nderuar gjutar akoma nuk i kini kapur.

    Zotrinj gjutar, ne tieter vend jan difektet e shqipes dhe jo aty ku i rrini ju çekanit. Nga me kryesoret jane: 1- se kini zvendesu ”i” me bashketinglloren ”j’.. – ”J” duet te ekzistoi vetem atie ku ka zen vendin e ”g” dhe duet te (h)iket qe atie ku ka zen vendin e ”i”.

    Me ikien e ”j”, iken dhe ”nj; gj”; -ikin dhe ”oj, ej, aj” kthehen ne ”oi,ei, ai”, eti(etj)..

    2- te (h)iken ”h” dhe ”ë” te futura kudo vend e pa vend, dhe atie ku duet te viet ”a” dhe ”e” ne vend te ”ë”.

    Zvendesimi i ”i” me bashketinglloren ”j”, dhe i zanoreve te tiera te zvendesu nga ”ë”, kan çu dhe ne ni far mase ne humien e muzikalitetit te gjues(glues), se diet, muzikaliteti i gjues epet nga zanoret.

    3-Te cilesoet kiarte se ”y” me pare nuk ka ken me kte theksim qe ka sot, por ka ken ”i”.

    4- te (h)iken mbaresat e dublume te toskerishtes, si : Munuar(mundu-ar), te (j)et ”munu”.

    5-te (h)iken bashketinglloret e dublume qe nuk perputhen me lashtesin, dhe qe prishin zberthimin etimologjik te fialve.

    6- te futet perseri ne gramatiken e gjues Shqipe, rasa thirrore e emrave ”o x” ,”o y” se eshte ne perdorim te perditshem dhe eshte ni nga elementet baze qe na lith me lashtesin ”greke”. Me ”o” thirrnin vetem greket e lashte dhe shqiptaret e sotem, prandai me zhdukien me imponim te ksai ne coim ne zhdukien me imponim edhe te istoris.

    7- Te futen ne fialor fialet e zhdukura(kre; ni; a(a ba; a piek; a dieg); folia ”ri(ry)”; folia ”fem = them” e veriut, etj , etj qe jan ne perdorim, por faktikisht e nderuara Akademi e shkencave dhe Instituti i Gjues i ka (h)ek. Dhe nuk jan (h)ek pa qellim, por se jan nga kryesoret qe jan fialformuese qe ne lashtesi.

    7- te rishikohen shqipia me greqishten e lashte, e cila eshte e nita gjue. Aio qe thoni eshte greq. e lashte eshte bashkim i fialve te shqipes ne koen e shkrimit te gjues(glues) ne greqin e lashte.

    8 -Te rishikoet istoria ne perputhie me orgjinen e shqiptarve, qe jan ni komb me greket(illin = illir), por eshte me dialektin e Dorve(= gigeni). te cilet thon: ”shqipni; illini; emni; gigeni; i tyne; etj; -pra ”illin = grek” eshte ”illir”, por me dialektin Dor(= gigeni).

    Etj, etj qe i kam shkru ne librat e mi dhe qe ua kam dhen qe para ni viti te gjithve ju zotri gjutar(glutar).

  • margarit nilo

    E verteta se kush jan shqipetaret dhe greket e lashte.
    Vazhdim:
    Shenim:

    Me falni lexus, ndoshta u veshtiresoi pak leximin, se ini ambientu me ni form shkrimi disi me ndryshe dhe une jam mundu ta shkrui si ne lashtesi (pa: ”h, q, j, ë, nj”). Kio menyr shkrimi gjen me let perputhien edhe me greqishten e lashte dhe ep mundesin e zberthimit e timologjik te fialve.

    Gigeni’ – [gi + geni = Toke(=Dhe) + lind = lind ne kte Dhe, vendas, autokton; -qe vertetoet edhe ni here nga greket e lashte te fisit Ion se shqiptaret e veriut(Doret=gigenia) jan autokton ne kto troie(ne kundershtim me theniet e ''grekve'' te sotem] – gigeni(gegeni, gegeri), i lindur ne kte toke, vendas, autokton.

    Epir – [ep - ir(hyr) = ep(=ap, ip, hip = lart) + hyr = lart - hyr = vend i larte, vend malor; -a s'themi ne ''Shqiperia e Eperme(= siperme)''; -ku: ''eper = epir'' se diet qe ''ë'' nuk ka ekzistuar ne lashtesi] – Epiri, zona e Epirit(nga Durrsi deri ne Preveze te ”greqis”).

    Ballkan – [balli - k - an(= jan; hyn) = balli qe jan, ne ball qe hyn = balli(te paret) jan; -se dikur iliret ishin te paret (ishin balli(apo ''illi = ylli'' i te gjithve)]- Ballkani, gadishulli i Ballkanit.

    Albani – [alb - an - i(ish) = te bardh(alba) - hyn - ish; -thon se ''alba = i bardh'' vien nga romakia(latinishtia); -por ne se themi se romaket gjeten Alban ne Shqiperin e sotme, ne Angli dhe ne Kaspik, kio do te thot se ky emen(emer) qe illir dhe qe pararomak, ose ka qen emer i nit edhe per illiret edhe per romaket(se i niti trung qen, gjith Europa qe e trungut illir(illin) por kish edhe futie te fenikasve qe mereshin shume me tregeti(qe mendoi se (j)an çifutet e sotem))] – shqiptar, rrac e bardhe.

    Ellin(=grek) = ellin(= illin = illir) = por eshte me dialektin verior, sigurse ”gegeni = gegeri; shqipni – shqiperi; emni – emri; i tyne = i tyre, -thot jugu; etj”.

    Ne lashtesi nuk kish shum rendesi zanoria, se pak a shum ato epnin te nitat kuptime, gje qe mund ta shikoim edhe te fiala ”ip = hip” e cila qe ”emer” dhe ”folie”. Ku ”ap = ip = ep = op = up = hip(folie)/ lart(emer)”; Pra pavarsisht se qen me zanore te ndryshme, ato kishin te nitin kuptim, duke vertetu ate qe kemi thene, se zanoret te gjitha ishin me kuptim te nit, dhe se kuptimet baze te tyre ishin 3: (i = hy/ish, eshte/ jo), kto qen tre kuptimet baze per ç’do zanore me te cilat kan komuniku gjallesat qe ne gjenez(ne lindie, ne krii’m). Komunikimin nepermiet tinguive zanor e perdorin sot gjith kafshet ne det, tok dhe air. Se zanoret (j)an ato qe kan mundesin e depertimit dhe te komunikimit ne largesi; -vet fiala ”zanore = zan – or(hyr) – e = hyn, perçon zen ne largesi”. Menyra e shprehies se tre kuptimeve baze (qe thame) me an te zanoreve, ka qen e dallushme nga menyra e thenies se tyre(e shpeit, e prer; e qet; e nervozuar, e gezuar, etj). Por me von, me rritien e nevoies per te rrit gamen e fialve, u be dal e ngadal dhe futia e bashketinglloreve duke i kombinu me zanoret. Sa me shum rritei nevoia per fial te reia, aq me shum shtoeshin bashketinglloret dhe kombinimi i tyre me zanoret.

    Vazhdoim me disa kuptime fialesh te greq. lashte etj, qe zbertheen vetem me shqipen:

    Glosa(=glua,-shqip) – [g - los - a = q - los - a = qe los, qe lun, qe levis; -me greq. e sotme do qe: ''pu - kunai - ine'', perputhia eshte vetem me shqipen;

    glua(ne shqip) = [g - lu - a = q - lu(lun) - a].

    lingua(italisht) = [lin - gu - a = lun - qe - a].

    linguish(ne anglisht) = [lin - gu - ish = lun - q - ish = lun, levis] = glua(= gjuha, -me deformimin qe i kan fut glutaret ”tan”).

    Iatros(=doktor) = [iat(iet) - ro - os = iet - ry - eshte = te ry ne iet, te sheron].

    etj,etj, jan dy fialor nga 600 faqe ku zbertheet gjith greqishtia e lashte, dhe rezulton se vien prei shqipes(ilirishtes).

    Edhe ”nji” eshte e shkru gabim ne shqipen e sotme, dikur ka ken ”ni”= in = hyn = hyria, fillimi, nisia; -sikurse jane edhe ne gjuet e tiera(ena, is, -greqisht; uno, -italisht; one, -anglisht; adin(at-in = ashte – in(hyria), -në rusisht).

    Greq. e sotme nuk ka elementet perberse te fialve te greq. se lashte, kta element perberes jane vetem te gjuhes shqipe;

    -greq. e sotme nuk ka nyiet ‘’k, g, c, ç = q’’(por ka ‘’pu’’);

    -nuk ka ‘’t, te’’(por ka ‘’na’’);

    -nuk ka ‘’pi; ma; fa = bë, ba’’(por ka ‘’kano’’);

    -nuk ka ‘’l, le; leshoi’’(por ka ‘’afino’’);

    -nuk ka folien ndimese ‘’a, ash, ashte, eshte, ishte, etj forma te ksai folie me te tiera zanore(por ka ‘’ine’’);

    -nuk ka foliet ‘’i = hy’’; dhe ‘’ri = ry’’(bor ka ‘’bi’’), etj, etj, elemente baze qe formoin fialet e greq. se lashte dhe qe ekzistoin sote vetem ne gjuen shqipe dhe qe fakton se kush jane greket e lashte orgjinale.

    -nuk ka ”ek = hek”, ”ap = hap; jap; lart”, etj elemente fial formuse te greqishtes se lashte, te cilat i perkasin vetem shqipes dhe qe tregon se kush jan greket e lashte te vertete.

    ”Greket” nuk kan fare arsye pse te veçohen nga shqiptaret: ne se shqiptaret kan ni far ndarie ”veri – jug = gigeni – toskeni = Doret – Ionet”; -”greket” jan ni perzierie e te dy ktyne fiseve qe u be ne 1200 – 900 para krishtit, dhe emni ”ellin = illin = illir” u vu prei Dorve te zbritur ne Peloponez, dhe se qen Doret(gegenia) ata qe bashkun gjith ”greqin” me emnin ”ellin = illin”, dhe se ishin Doret(gegnia) e zbritur ne Pelopones ata qe i dhan edhe tonin gjues(glus) se lashte greke.

    A se kini ven re se kudo qe ka shqiptar ka edhe ”grek” ?.

    Georgi ne Kaspik dhe Albani po ne Kaspik(illiret u hapen ne Lindien e Mesme dhe ne Europ qe ne 1100 para krishtit, rreth 1000 viet para romakve).

    Shqiptar ne perendim te Turqis, po keshtu edhe ”grek” ne perendim te Turqis, po kio perzierie eshte edhe ne Greqi, edhe ne Shqiperi, edhe ne Italin e jugut e kudo. Se jan dy fiset Ilire(Doret=geget, e zbritur nga veriu dhe Jonet e jugut), bashkim qe u be ne shek. e 12-9 para krishtit sipas dy istorianve te lashte greke Irodotit e Thukidhidhit qe ietun ne shek. e 5 parakrishtit(historia greke e vitit par Likio, botim i 2007-2008, faqe 77-78). Dhe se ‘greket’ jan popullsia e qyteteve te atershme(Dor dhe Ion), ku mesohei kio glu e formulu me bashkime te fialve te shqipes(= illirishtes).

    Emri ”grek” u vu von nga romaket, me par qe ”ellin”, dhe akoma me par qen qytete-shtet te Ilirise (Athina, Teba(Thiva), etj).

    Emri ”Ellin = illin = illir” u vu nga nga fisi gegenisi(= i Doreve) te zbritur ne Peloponez pas 1200 se parakrishtit(sipas dy istorianve te lashte grek Irodoti e Thukidhidhi qe ietun ne shek e 5 para krishtit). Doret(= gegenia) kan pas dialektin e tyne, duke perdor me shum ”i, in” ndai jugut qe perdorte me shume ”i, ir, ri”, sikurse: ellin, illin = illir, ne jug; -gegeni = gegeri, -ne jug; -shqipni = shqiperi; -emni = emri; -i tyne = i tyre(thot jugu), etj, etj”; -dallim ka pas edhe ne perdorimin e ”v, f” ndaj jugut qe perdorte ”dh; th”; si: fem = them, -ne jug; -me vem foi = me dhem thoi; -fika = thika, -ne jug; etj.

    Pra greket e lasht (Illinet=Illiret) kan pas dy fise(Ionet dhe Doret), dhe kto dy fise te mdhei edhe sot i kane pikerisht shqiptaret. Pra greket e lashte jan shqiptaret, por deri tani historia eshte shtremberuar dhe eshte mbaitur e fshete nga shovinistet fqi dhe nga te korruptuarit(te blere nga agjentura e vendeve fqine) qe dreitoin shtetin dhe institucionet gjusore dhe te istoris kombtare shqiptare.

    Edhe ni here:

    Greket e than vet ne Tv Skai se kush jane.

    Ata e thane se Greqia u çlirua nga Arvanitet dhe se shumica e Greqis fliste shqip, por me imponim te Europes dhe te princit gjerman te Bavarise (qe u caktua te dreitoi Greqin e pas lufte me Turqin(Ludoviku, se i biri ”Otto” atere qe 17 vieç), nga qe ‘greket’ smereshin vesh ndermiet tyre, ashtu si ndodhi ne Shqiperi me princin Vid dhe me Ferdinantin ne Jugosllave), duke pas deshiren per te ringjallur Greqin e lashte, ata nxoren nga kishat gjuhen e greqishtes se lashte dhe ja vun si kusht popullit ta mesonte per te ringjallur Greqin e lasht. Por megjithate ne mbarim te luftes se dyt botrore shumica e Greqise, Ishuit dhe e vet Athines fliste shqip (sipas vet vikipedhias greke dhe Tv. SKAI), me gjith ardhiet e shumta nga Turqia(me 1923-1924 u ndoqen nga Turqia 1,5 milion ”grek” qe zinin 54% te popullsis greke te atershme dhe duke ndiekur nikohesisht myslimanet shqip foles per Turqi e me vone per ne Shqiperi).

    Pra lufta ne ‘Greqi’ pas ndiekies turqve kish karakter fetar duke kunderven shqiptaret ortodoks kunder shqiptareve musliman, e nxitur kio edhe nga dreitusit Europian te asai koe.

    Po te shikoni edhe flamuri grek ka si simbol kryqin, por paradoksi eshte se vet kisha ”greke” ka si simbol te vetin (qe e mban brenda kishes) shqipen Illire me dy krena.

    Me gjithate (thuhet ne vikipedhian greke dhe nga Tv grek Skai) ne mbarim te luftes 2 botrore ne shumicen e ‘Greqis’ dhe vete Athines flitei shqip, duke menduar se flisnin greqishten e lashte,(ne fakt qe greqishte e lashte e formes me fial te ndara, e formes se para shkrimit te gjues).

    Ne vazhdim te politikes per kthim ne gjuhen e greq. se lashte u vu edhe qeveria ‘greke’ e pas luftes, gje qe dal nga dal arriten ta kthein ne greqisht folse shumicen e popullates Arvanite.

    Po ç’ishte kio greqishtia e lashte ?

    Greqishtia e lashte s’qe gje tieter, veç se shqipe(= ilirishte) qe u be me bashkime te fialve ku u shtun dhe disa mbaresa (a,e,i; as, es, is: ast, est, ist; k-is; k-t-is(=q-t-ish), etj), fenomen qe ndodhi ne kohen e shkrimit te gjuhes(rreth 800 viet para krishtit) ne kohen kur u shkru gjuha e plote per her te par, si:

    Nekros(i vdekur) = nek – ro – os = nuk – rro(ry, levis) – eshte; -me greq. e sotme do qe: ”dhen – zi – ine”;

    Dramatopios(ai qe ben drama per teater) = drama – to – pi – os = drama – te – be – eshte; -me greq. e sotme do qe ”drama – na – kani – ine”, -perputhia ne zberthim per gjith fialet e greqishtes se lashte eshte vetem me shqipen dhe aspak me greqishten e sotme.

    Kio gjuhe(= glu), ne pergjithsi u mesua ne qytetet e lashta greke dhe u pervetsua mir pergjithsisht nga te shkolluarit e atershem. Ai qe e pervetsoi mir, ai e trasmetoi edhe te pasardhesit dhe e trashgoi deri ne ditet tona. Pra jan popullsia illire e asai kohe qe pervetsoi kte gjuhe te formulu me bashkime te fialve shqipe(= ilire). Kio gje me teper u be me ndikim te popullsis ilire Dore(= gegenia) e zbritur nga veriu i Illirise, ku edhe vet emri ”ellin = illin = illir” u vu prei dorve, dhe ”ellin” eshte e dialektit gegnis. Ata kryesisht perdoin ”i,in” dhe jugu perdor ”i,ir”, psh: ”gegeni, -ne veri = gegeri, -ne jug”. Por aktiviteti dhe shkollat e shtetit te lashte grek u nderpren me pushtimet romake(edhe kta te fisit Ilir qen), pastai pushtimet sllave e turke. Keshtu qe, ai qe e mesoi mir ne fillim dhe e trashgoi, ata e ruiten deri ne ditet tona(dhe u vetquiten ”grek”). Pra eshte e nita rrace illire. Pra greket e lashte te vertete jan shqiptaret dhe se greqishtia zbertheet vetem me shqipen e aspak me greqishten e sotme. E verteta duhet te dal ne shesh, shikoni dhe hisorin e lashte greke te vitit par likio faqe 77-78 botim i 2007-2008 se ç’thon istorianet e lashte greke Irodoti e Thuqidhidhi, ku thuhet se emri ‘ellin, illin = illir’ u vu nga Doret(= gegenia) qe kishin zbrit ne Peloponez ne shek 12-9 para krishtit. Shkurt greket e lasht jan shqiptar(= ellin = illin = illir), por eshte me dialektin e fisit te Dorve(= gigeni).

    Shenim: Ne muzeumin Amerikan qe u ndertu para 200 vietesh, eshte dorzu ni harte e vieter e Ballkanit ku tregoet nga Austria deri ne Krete ”I LL I R I A”.

    Ne ni emision angles per Drakolen e Rumanis (dy ore emision ne Tv grek, ne 2010), (j)epte harten e Rumanis te koes se Drakoles dhe e tregonte Rumanin te ndar ne dy zona te mdha (Vllakhia, -ne jug te Rumanis) dhe (Trans Albania) ne piesen veriore te Rumanis. Por nuk e di kush ka arritur ta bei tani kete ndryshim, nga ”Trans Albania” ta kthein ne ”Trans-ilvenia” ???!!!. Ka qarqe ne Europe qe meren me ndryshime dhe kamuflime te istorise. Perse ne shqip tani shkruet ”Trans-ilvania”, kur ajo ka ken ”Trans-Albania” ???!!!, -perse behen kto kamuflime te istoris ???!!!. Nuk eshte e rastit qe shqiptaria Dora Distria ka qen udhehekse e Rumanis. Nuk eshte e rastit qe emni i kryeqytetit te Rumanise te et shqip ”Bukuresht = bukur – esht = i bukur eshte, vend i bukur”. Nuk eshte e rastit qe shum patriot shqiptar dolen nga Rumania. Nuk eshte e rastit qe Hymni i Flamurit shqiptar i ka rrenjet ne Rumani. Por kush meret me kto kamuflime te istoris ???!!!, -ka ardh koa qe ne shqiptaret te kuptoim mir kush (j)emi, dhe ti hedhim syve Europes balten qe eshte munduar te na heth neve

    Por fai per kte te vertete eshte i istorianeve dhe i gjutareve te dy palve(”grekve” dhe shqiptarve), qe nuk kan then kte te vertet istorike deri me sot. Mendoi se tanet e kan be edhe nga budallalleku, edhe se ni pies e mir qe kan dreitu kto institucione kan qen te shitur te agjenturat e huaia dhe kan punu per mbulimin e ksai te vertete e per te na nxier te ardhur offsaid ketu nga Kaspiku.

    U çudita, ne Nentor te 2012 bem ni vizit ne muzeumin ton arkeologjik ne Tirane(te universiteti, pran QSU, te sheshi Nen Tereza) bashke me disa studius amator te Albanologjis. Spikeria na çoi te ni harte e lashtesise dhe ne harte qe Illiria(Lezha e Shkodra) ???!!!.

    Kam pare harte te Illiris edhe ne Greqi(jugosllavia dhe ni pies e veriut shqiptar), por harte te Illirise (te ber nga vet shqiptaret) vetem me Lezhen e Shkodren, une vetem ne muzeumin arkeologjik te Shqiperis kam par ???!!!; -kush i ben kto harta dhe i ve pa asni frik ne mes te muzeumit ton kombetar ???!!!. Nuk e kuptoi se i kuit eshte ky shtet dhe nga kush komandoet ky shtet???!!!. Ja bera kte vreitie spikeres, ”ohu, paske shum llafe ti”, -me tha…???!!!, etj, etj qe tregoin se instiucionet dreituse te Akademis, gjues, arkeologjis dhe i gjith shteti shqiptar nuk komandoet nga shqiptaret por nga agjenturat fqinje.

  • margarit nilo

    Disa çeshtie te gjues(glues).

    Gjua e sotme nuk eshte standarte. Ni gjue(glue) nuk mund te quet standarte se keshtu u pelqen ta quain ata qe jan ne krye te ktyre dikastereve. Ni gjue(glue) eshte standarte ne se ajo u pergjigjet rregullave te formulimit te sai, qe ju te nderuar gjutar akoma nuk i kini kapur.

    Zotrinj gjutar, ne tieter vend jan difektet e shqipes dhe jo aty ku i rrini ju çekanit. Nga me kryesoret jane: 1- se kini zvendesu ”i” me bashketinglloren ”j’.. – ”J” duet te ekzistoi vetem atie ku ka zen vendin e ”g” dhe duet te (h)iket qe atie ku ka zen vendin e ”i”.

    Me ikien e ”j”, iken dhe ”nj; gj”; -ikin dhe ”oj, ej, aj” kthehen ne ”oi,ei, ai”, eti(etj)..

    2- te (h)iken ”h” dhe ”ë” te futura kudo vend e pa vend, dhe atie ku duet te viet ”a” dhe ”e” ne vend te ”ë”.

    Zvendesimi i ”i” me bashketinglloren ”j”, dhe i zanoreve te tiera te zvendesu nga ”ë”, kan çu dhe ne ni far mase ne humien e muzikalitetit te gjues(glues), se diet, muzikaliteti i gjues epet nga zanoret.

    3-Te cilesoet kiarte se ”y” me pare nuk ka ken me kte theksim qe ka sot, por ka ken ”i”.

    4- te (h)iken mbaresat e dublume te toskerishtes, si : Munuar(mundu-ar), te (j)et ”munu”.

    5-te (h)iken bashketinglloret e dublume qe nuk perputhen me lashtesin, dhe qe prishin zberthimin etimologjik te fialve.

    6- te futet perseri ne gramatiken e gjues Shqipe, rasa thirrore e emrave ”o x” ,”o y” se eshte ne perdorim te perditshem dhe eshte ni nga elementet baze qe na lith me lashtesin ”greke”. Me ”o” thirrnin vetem greket e lashte dhe shqiptaret e sotem, prandai me zhdukien me imponim te ksai ne coim ne zhdukien me imponim edhe te istoris.

    7- Te futen ne fialor fialet e zhdukura(kre; ni; a(a ba; a piek; a dieg); folia ”ri(ry)”; folia ”fem = them” e veriut, etj , etj qe jan ne perdorim, por faktikisht e nderuara Akademi e shkencave dhe Instituti i Gjues i ka (h)ek. Dhe nuk jan (h)ek pa qellim, por se jan nga kryesoret qe jan fialformuese qe ne lashtesi.

    7- te rishikohen shqipia me greqishten e lashte, e cila eshte e nita gjue. Aio qe thoni eshte greq. e lashte eshte bashkim i fialve te shqipes ne koen e shkrimit te gjues(glues) ne greqin e lashte.

    8 -Te rishikoet istoria ne perputhie me orgjinen e shqiptarve, qe jan ni komb me greket(illin = illir), por eshte me dialektin e Dorve(= gigeni). te cilet thon: ”shqipni; illini; emni; gigeni; i tyne; etj; -pra ”illin = grek” eshte ”illir”, por me dialektin Dor(= gigeni).

    Etj, etj qe i kam shkru ne librat e mi dhe qe ua kam dhen qe para ni viti te gjithve ju zotri gjutar(glutar).

    E verteta se kush jan shqipetaret dhe greket e lashte.

    Shenim:

    Me falni lexus, ndoshta u veshtiresoi pak leximin, se ini ambientu me ni form shkrimi disi me ndryshe dhe une jam mundu ta shkrui si ne lashtesi (pa: ”h, q, j, ë, nj”). Kio menyr shkrimi gjen me let perputhien edhe me greqishten e lashte dhe ep mundesin e zberthimit e timologjik te fialve.

    Ne istorin e lashte greke qe behet ne shokllat e mesme greke(ne Likio), ne kapitullin mbi romaket thuhet:

    Romaket e quiten detin Ion = mare nostrum, pra deti Jon, emer qe e kishin ven me pare shqiptaret(illiret).

    Ne faqet 45 – 100 te gramatikes se gjues se lashte greke, thuet se: greket e lashte e thirrnin niri – tietrin me ”o”, ”o Perikli, o Akili”; -tradit qe edhe sot e kan vetem shqiptaret, pavarsisht se gjutaret e sotem ”shqiptar” e kan hek(ek) rasen thirrore nga gramatika e gjues se sotme shqipe, ashtu siç kan be me zhdukien e shume fialeve fialformuse te shqipes se veriut qe i kan zhduk nga fialori i sotem i shqipes, duke prish dhe piesen tieter te mbetur ne fialor(duke zvendesu ”i” me ”j”, duke shtu kot ”h, ë, nj, etj”, kan be ç’eshte e mundur per ta largu sa me shum greqishten e lashte nga shqipia, per ta mbulu te verteten, qe greket e lashte jan shqiptar(illir). Dhe vet emri ”ellin = illin = illir”, por eshte me dialektin verior te fisit te Dorve(= gigeni), te cilet perdorin kryesisht ”i,in” ndai jugut qe perdor me shum ”i, ir; ri”, sikurse ”gegeni, -ne veri = gegeri, -ne jug; -shqipni, ne veri = shqiperi, -ne jug; -emni, -ne veri = emri, -ne jug”. Doret(gigenia) paten zbritie dreit jugut ne vitin 1200-900 para krishtit, sipas dy istorianve lashte greke qe beet ne shkollen e mesme Likio, pra sipas Irodotit e Thukidhidhit(faqe 77-78 e istoris se lashte greke te Likios, botim i 2007-2008).

    Ne vikipedhian greke thuet se emri i lasht ”fratria = çeta luftarake te organizu ne baz fisi, fshati e kraine” ishin tradit vetem e shqiptareve, dhe se ky emertim i lasht qe i shqiptareve, ej, etj.

    Greket s’jan gje tieter veç se ajo pies e popullsise illire qe ietonte ne qytete ku mesoei gjuha e re qe u formulua me bashkime te fialve te shqipes(= illirishtes) me rastin e shkrimit te glues(rreth 800 viet para krishtit), ku u be dhe shtimi i disa mbaresave, psh:

    Nekros(= i vdekur) = nek – ro – os = nuk – rro(ry, levis) – eshte; -me greq. e sotme do qe ”dhen – zi – ine”.

    Dramatopios(ai qe ben drama per teater) = drama – to – pi – os = drama – te – be – eshte (dihet se ne lashtesin greke nuk kish ”ë” dhe ”b”); -me greqishten e sotme do qe ”drama – na – kani – ine”, perputhia eshte vetem me shqipen.

    Baza në krii’min e gjues që në lashtësi kan qën foliet shqipe ”hy = i’ ”, dhe ”ry = ri’ ”, folie qe i ka vetem shqipia, të ndërtu’ kto folie me të gjith lloiet e zanoreve për të rrit diversitetin midis fialëve, që fialët të (j)en të dallushme nga nira-tietra. Kto folie kan të nitin kuptim pavarsisht se (j)an zanore të ndryshme(i, a, e, o, u; in, an, en, on, un; ir, ar, er, or, ur = hy; hyn; hyr; -dhe: ri, ra, re, ro, ru, rin, ran, ren, ron, run = ri, rin = ry, ryn), etj(pasi perfshien 5 ‘’I’’ greke dhe 2 ‘’o; ω’’), -te kthyme nga ”i” ne ”hy” dhe nga ”ri” ne ”ry” qe nge koa e futies se Turqis.

    Shto ktu nyiet(niet) shqipe ”k,t”; -folien ndimse ”(j)am”, por ne format ”a, e, i, o; am, em, im; as, is, es, os; ast, ist, esht, ost; etj”; -si dhe mbaresat e fialve qe u vendosen me rastin e shkrimit te gjues ne greqin e lashte, ne (illiri = illini).

    Bashkeinglloret: ”t, th; d, dh” -(j)an derivate te ”t” dhe kan te nitin kuptim me ”t”, por jan ndar keshtu per ti ber fialet te ndryshme, qe te ken ndryshim e te en te dallueshme nga nira-tiera;

    -po keshtu: ”c, ç, k, kh(x,-grek.), h, g, gj, x, xh, z, zh, j, q” te gjitha me kuptimin ”k = q”;

    -dhe: ”p, b, f(ph), m, v” me kuptimin e sotem ”b”;

    -si dhe: ”l, ll; -n; -r, rr; -s, sh”; -pra si bashketingellore baze jane pak (7 bashketingellore baze); -holl-holl te gjitha bashketinglloret mund te meren me kuptimin e nies(nyes) ”k = q”; -ku ”k,g,gj,etj” dhe ”t, d” jan perdorur edhe si nye ne ndertim te fialve.

    Zanoret (j)an te gjitha me ni kuptim: ” i = 1- hy; 2- ish, eshte; 3- jo”, -kto (j)an 3 kuptimet baze per te gjitha zanoret dhe qe u japin kuptim te gjitha fialeve, por (j)an te ndryshme, me qellim qe edhe fialet te been te dallushme nga nira-tietra, dhe jan 3 format qe perdoren qeniet e gjalla per komunikim qe ne gjenez(sikurse komunikojn edhe sot kafshet e shpendet ne det e ne tok). Komunikimi fillestar ka ken vetem me zanore(se zanoret kan mundesin e depertimit ne largesi), me von, me lindjen e nevojes per te shtu gamen e fialve, u be dal nga dal dhe futia e bashketinglloreve duke i kombinu me zanoret.

    Keshtu, ne dy librat e mi mbi greqishten e lashte ”E Verteta/kush ini ju grek…?”, gjithe fialori i greqishtes se lashte zberthehet vetem nepermiet shqipes, po keshtu nepermiet folieve baze te shqipes ”i = hy” dhe ”ri = ry” te ndertuara me gjith lloiet e zanoreve eshte bere edhe zberthimi i shqipes ne 3 fialoret etimologjik me titull ”Fialor special etimologjik i shqipes”. E mail: [email protected]

    Shume ndryshime te gabuara i jan ber shqipes; -(nj, ë, gj) u futen ne shqip per here te pare nga arbereshi De Rada ne 1873 (shi librin mbi kongresin e Manastirit, fundi i faqes 102); -edhe ”q” nuk ka pas(u fut per here te pare nga Vaso Pasha, -sipas librit qe flet mbi Kongresin e Manastirit, faqe 27 ne fund, botim i 2004 nga Shaban Demiraj e Kristaq Prifti); -dhe faqe 310 te Kongresit dreitshkrimit te shqipes(botim i 1973) epet futia e ”ë” nga arbereshet; -po aty flitet dhe per futie te ”

    Më poshte po apim disa shembui te tier:

    Akro’poli = a – kre – poli = a kre i polit, kreu i qytetit; -me greq. e sotme do qe ‘’ine – kefalo – poli’’, perputhia eshte vetem me shqipen.

    Presvi’a(= ambasa’da, trup diplomati’k) = pres(pris, prijs) – ve – a; -me greq. e sotme do qe: ”dhiefthinti’s, proe’dhros – va’lo – i’ne”, asnji përputhie, përputhia është vetëm me shqipen.

    Euro’pi(= Euro’pa, -qe shqip e shkruin gabim ”Evro’pa”, -kur gjithe bota e shkrun ”Europe”) = E – ur – opi(pamia) = eshte – hyr – pamia = perëndimi(e kundërta e ”orienti = ori(Dielli; pamia) – en – it”; -dhe ”Asi = a – si(shikim) – i(hy)”) = lindia.

    Me greq. e sotme do qe: ”ine – bi – opi”, përputhia asht vetëm me shqipen.

    Kali’ma(= mbule’së; kali’dhe) = ka – l – i(hy) – ma = qe – l – hy – ba = hyn, mbulon; mbules, kalidhe. Me greq. e sotme: ”pu – afini – bi – kani”, përputhia esht vetëm me shkipen.

    Αpoka’lips = ap, hap + kali’ps(mbulesen) = zbuloi; zbulim; -ku: ”kalips = ka – l – i(hy) – b – is(ish) = qe – l – hy – b – ish = hyn, mbulon; mbulese”.

    Dramatopi’os = drama – to – pi(be) – os = drama – te – be – ish = ai qe ben drama per teater. Me greq. e sotme do qe: ”drama – na – kani – ine”, asni perputhie, perputhia eshte vetem me shkipen.

    Ama’rantos = [a(jo) - maro'n - t - os(ish) = jo - maron - t - ish] – ajo qe nuk maro’n; qe nuk thaet, qe nuk vyshket; qe nuk shter/ lulia e pavdeksise qe mbillet ne vorre.

    Presviti’s, presvi’s(= ambasado’r) = pres(pris, prijs) – vi – t – is = pris – ve – t – ish = prijes ve, udhëheqes(dreitus) ve. Me greq. e sotme do qe: ”dhiefthinti’s, proedhros – valo – na – ine”, asni përputhie, përputhia është vetëm me shkipen.

    Shenim: Para fillimit te shkrimit (qe u be rreth 800 viet para krishtit), glua ka ken e folur pa mbaresat qe kam nenvizu me siper e me posht, kto mbaresa u shtun ne koen e shkrimit te glues, pra kur u shkru glua e plote per here te pare, rreth 800 viet para krishtit, kio pranoet edhe nga gjutaret ”grek”; -por nga greket akoma nuk eshte then ana tieter, qe greq. e lashte eshte bashkim i fialve te shqipes me rastin e shkrimit te sai.

    Mesi’tis(= ndermie’tes, atij qe hyn ne mes per te zgjith nji problem) = mes – i(hy) – t – is = mes – hy – t – ish. Me greq. e sotme: ”mes-bi-na-ine” asni perputhie, perputhia esht vetëm me shki’pen.

    Komiko’s(= komi’k, i humo’rit) = ko – m – i(hy) – k – os = qe – b – hy – q – ish = hyn, shpon, ngacmon. Me greq. e sotme: ”pu – kani – bi – pu – ine”, asni perputhie, perputhia është vetëm me shkipen.

    Katara’ktis(= katara’kt, ui që bie nga ni lartesi në vendet malore; çdo gjë që bie(që rrëzohet) poshtë) = kato(poshtë) – ra – k – t – is = poshte – ra(ry) – q – t – ish. Me greq. e sotme do qe: ”kato – e pese – pu – na – ine”, perputhia esht vetëm me shkipen.

    Ko’nos – [k – on(hyn) – os = q – hyn – eshte; -me greq. e sotme do qe: ‘’pu – beni – ine’’, perputhia eshte vetem me shqipen] – trupi ne formen e ni koni gjeometrik(me baze te gjere e te rrumbullaket poshte dhe me mai nga siper).

    Kono’pi(konu’pi) = mushko’na(= mushko’ia, mishko’ia) e ‘’konu’pit’’ = k – on(hyn) – opi = q – hyn – opi(vrim; thumb; sy, pamie, etj) = qe ben vrim, te shpon; -me greq. e sotme do qe: ‘’pu – beni – opi’’, perputhia si kudo eshte vetem me shqipen.

    Konopi’on, konopie’ra – [kono’pi – on(hyn)/ kono’pi – er(hyr); -mbaresat ‘’οn; er’’ jan nga folia shqipe ‘’hy = i’’ por te ndertume me zanore te tiera, ne kte raste me (o = on(hyn); e = er(hyr)); -greqishtia e sotme thot ‘’beni’’, si kudo perputhia eshte vetem me shqipen] = rrietat qe vinin rreth shtratit te fieties ne Egjiptin e lashte per te kap mushkonat.

    Nekros(i vdekur) – [nek - ro(rro) - os = nuk - ro(= ry; levis) - eshte; -me greq. e sotme do qe: ''dhen - zi - ine'', asni perputhie, perputhia eshte vetem me shqipen] – i vdekur.

    Afrodhiti – [afro - dita = ylli i mengjezit(qe lind afer dites); -me greq. e sotme do qe: ''koda - mera'', asni perputhie, perputhia eshte vetem me shqipen] – aferdita, ylli i mengjezit.

    Zeus(= Posidon) – [ze - u(hy) - is = ze - hy - ish = hyn ze, ben ze, gjemon; -me greq. e sotme do qe: ''foni - beni - ine'', asni perputhie, perputhia eshte vetem me shqipen] – perendia e gjemimeve dhe vetetimave; dhe: ”Posidon = po – si(shi) – d – on(hyn) = bo – shi – t – hyn = hyn shi(ui)”.

    Atina – [ati - in - a = Ati - yn - a(ashte) = ati(zoti) - yn - ashte; -me von u vu dhe emer femre ''Athina' ''; -me greq. e sotme do qe: ''pateras - mas - ine'', asni perputhie, perputhia eshte vetem me shqipen] – Athina.

    Ira – [ir - a = hyr - a = hyn, lind(= land, piell), krion, ben, prodhon; -me greq. e sotme do qe: ''beni - ine'', si kudo perputhia eshte vetem me shqipen] – Ara, Dhe, Dheu(teu, toka), land(=lind, piell, ben, prodhon).

    Deukalioni – [Dheu - ka - lioni = Dheu - qe - luan(tundet/shkatrroet); -me greq. e sotme do qe: ''gi - pu - lioni''; -si kudo perputhia eshte vetem me shqipen(veriore), se ''gi(gji) = Dhe, Toke'' eshte i dialektit te Ionve(fisit jugor te Illiris); -por tonin ne zhvillimin e Greqis se lashte e dhan Doret(gigenia) qe kishin zbrit ne Ioni ne 1200-900 para krishtit] – Shkatrrimi i dheut pas permbyties se madhe te koes se Noes(ndoshta ka pas lidhie edhe me renien e ndoni komete ne Toke).

    Apollon(= dia, dios, dillos) – [ap - oll - on = ap(= ip, hip = lart) - yll - hyn = ylli mbi gjith yiet = Dilli, Dielli] – perendia me e lart nga gjith perendite (fiala ka qen per Diellin).

    Dhimitra – [Dhe - mitera(= nena)] – perendia a Dheut; Dhe Mitera(Dheu Nen), atdheu, memedheu.

    Delfus – [del - fus = del(= nxier) + fut = barku; kerthiza e barkut; -nga kio ka mar kuptimin greqisht ''adelfus = vllezer = te ni barku''; -po keshtu: ''delfin = del + fin = del + futet = se delfini eshte e vetmia kafshe detare qe noton keshtu''] – qendra e sheit e gjith grekve te lashte qe ndodhei ne Epir(ku: delfus = barku; kerthiza).

  • Pena

    Po nje pjese e mire e disa pseudo-intelektualeve,qe na neverisin kur i degjojme te thone: ” Dojsha te thojsha…”,si do ti veje halli ? Eshte vertet fatkeqesi kur kete shprehje e perdorin,bile dendur neper studjo edhe personalitete me tituj shkencore,si Dr.Profesore etj.Nuk e kam fjalen per gjuhen “zyrtare”te Jozefines e te Saliut,se me ta duhet filluar abetarja nga e para.

  • Longar

    Si duhet te shkruhet e shqiptohet fjala “Teater”? a nuk eshte e drejt “Theater”?

  • Xhevat Limani

    Vendimet e Keshillit Nderakademuk per ndryshime gjuhesore mendoje se jane improvizime te shemtuara dhe figurantet e tille duhet te japin llogari fonetiko-morfologjike dhe definitivisht dua ta shpreh bindjen time si Aktor, poet, dramaturg dhe regjisor filmi, televizioni e teatri se keto propozimet qe po beni me bejne te turperohem si shqiptar. Si mund te sjellin rregullat per ndryshime gjuhesore personat qe vete nuk dine as te flasin e as te shkruajne shqip.
    Pa respekt per Keshillin nderakadaemik
    Xhevat Limani-artist shqiptar ne New York