Kulturë Arti, pas fytyrës së një gruaje

Arti, pas fytyrës së një gruaje

260
0
SHPËRNDAJE

Alda Bardhyli

Arti i vërtetë gjithnjë është fshehur pas fytyrës së një gruaje…apo të një burri. Kur Frida Kahlo humbi bashkëshortin e saj, artistin Diego Rivera, ajo e vizatoi dhimbjen kudo… Tablotë e mëdha të lëna përgjysmë në studion e saj, ajo i shndërroi në piktura ku ndihej aq shumë mungesa e një burri.

Asnjë ngjyrë nuk mund të qetësonte gruan që theu disa koncepte në art, teksa mundohej të rigjente paqen… Kujtim Buza, një prej artistëve më të njohur në pikturën shqiptare para dhe pas viteve ‘90, nuk mund ta mendonte kohë më parë, se peizazhet që aq shumë dëshironte t’i hidhte në telajo, do t’i shndërroheshin në tablo ku dhimbja shpërndahej në çdo cep. Sesi të gjithë ngjyrat që dikur i përdorte për t’i dhënë jetë një natyre, tashmë nuk po i dilnin për t’i dhënë jetë mungesës së një gruaje…

Teksa flet, gjithë trupi duket sikur kërkon t’i tregojë, se asgjë nuk mund të jetë më si më parë… Në shtëpinë e madhe ku dikur kalonte orët me të, kanë mbetur ende mbi tavolinë një tufë me luledele të bardha, të cilat Buza i quan “Lulet e Shpresës”. Ajo i bleu lulet në një nga gratë që i shesin ato tufë në rrugë dhe i futi në një vazo sapo erdhi në shtëpi. Atë mbrëmje ajo nuk pati kohë të kujdesej gjatë për to, pasi orët më vonë do t’i kalonte në spital.

Kur Buza u kthye në shtëpi, i gjeti lulet mbi tavolinë. I mbushur me trishtim, ai u ul mbi telajo dhe u dha jetë atyre në një tablo. Tablonë na e tregon sot, me duart që i dridhen, ku ka derdhur gjithë dashurinë e një burri. E ka dashur shumë atë grua, mungesa e saj duket se ka lënë gjurmë kudo.. Kërkon të njëjtat rrugë ku kanë ecur bashkë, të njëjtën shtëpi ku janë endur…

“Kemi pasur një jetë të mirë bashkëshortore, por humbja e njeriut të dashur qenka e rëndë”, thotë ai, teksa kujton ndarjen e saj nga jeta disa javë më parë. E ka fokusuar në mendje atë moment, i cili i kujton një pikturë të babait të tij Abdurrahim Buzës të titulluar “Vdekja e nënës”, ku gratë qanin mbi kufomë, ndërsa ai me të atin ishin në një cep të shtëpisë të mbledhur kruspull. Dhimbja është e njëjtë në çdo kohë, veç mënyra e interpretimit të saj ka ndryshuar.

Në tablonë ku ai do të paraqesë ikjen e gruas, situata duket se është e njëjtë, veçse interpretimi është ndryshe. Me dy fëmijët që i preknin duart në shtrat dhe të shoqin pranë, ajo iku pa thënë asnjë fjalë, veç me një lot që i shkau nga syri i majtë…si shenja e vetme e ikjes pa kthim…

Kjo ikje është kthyer në punë krijuese për Buzën, i cili që në momentin kur mësoi për sëmundjen e së shoqes, memorizoi në letër gjithçka. Udhëtimin në SHBA, stolin bri liqenit me mjellma, statuja ku të dy mbështeteshin i shënoi të gjitha në kujtimet e tij. “Për herë të parë kam pikturuar përmes fjalëve.

I kam shndërruar fjalët në ngjyra dhe kam pikturuar”, thotë ai. Gjithë jeta e tyre nuk ishte më e bukur se gjashtë muaj. Ndoshta kur e di se do ikësh, gjithçka të bëhet më e shtrenjtë. Janë një mori pikturash që Buza na i tregon të cilat ia kushton gruas së jetës së tij Shpresës. Një cikël i rrallë pikturash, ku artisti shfaqet ndryshe nga forma në të cilën jemi mësuar ta shohim.

“Jam përpjekur të hedh në telajo gjendjen time. Vetëm puna mund të më shpëtojë nga kjo dhembje”, thotë ai. Në to gjendet gjithë dëshira e tij për një grua, të cilën e njohu për herë të parë në vitet ‘60. Ishte student në Peterburg, kur e pa për herë të parë në një kamp pionierësh, ku të dy ishin udhëheqës kampi. Vite më pas, kur mbaroi studimet dhe u emërua drejtor i Galerisë Kombëtare të Arteve, u shkëmbye në rrugë gjatë një shëtitjeje me vajzën e kampit.

Një miku i tij do ta shtynte ta shihte ndryshe vajzën që vinte nga një familje me tradita, ishte e bija e shkrimtarit të njohur për fëmijë Qamil Guranjaku. Kur Abdurrahim Buza mësoi për dashurinë e të birit, u shpreh se ndihej i lumtur, pasi ai kishte ilustruar Abetaren e parë më 1945 që ishte krijim i Qamil Guranjakut. Si bija e një shkrimtari, ajo nuk do të ndahej nga librat gjithë jetën. Në një tablo që e ka vendosur në dhomën e gjumit, duket një peizazh i Krujës, dhe një pemë pa gjethe bri qytetit historik. “Kjo pikturë flet për frikën time nga ikja.

Pema e shkretë më kujton sëmundjen, Shpresën dhe me këtë kam simbolizuar ato kohë. Miqtë e mi e ndien shqetësimin tim të brendshëm kur panë këtë pikturë”, thotë ai. Në sallonin e madh të pritjes, një tjetër pemë duket e shqetësuar dhe pse degët e saj janë të gjelbra. Buza ka lënë gjurmë të mungesës kudo, gjurmë që kanë dalë natyrshëm prej tij, siç dilnin dikur ngjyrat plot dritë, kur atë e kishte pranë…

100 peizazhe të shkruara Boston-Melrose 2012

“Si rrallëherë, këtë radhë nuk i mora me vete mjetet e pikturimit. Shkoja në Boston më ligsh se herët e tjera. Kishim sëmurë Shpresën…”, kështu shkruan në një prej fletëve të ditarit të kuq Kujtim Buza. Në atë ditar që tashmë e mban në duar si shenja e vetme e një jete të cilën e ka dashur shumë.

I shkëputur nga bojërat, ai nuk mund të rrinte larg pikturës. Kështu nisi të hidhte në letër pikturat, por ndryshe me fjalë. Një përshkrim i rrallë i natyrës, i cili duket sikur të fut në një pikturë, gjendet në këtë ditar. Ai përshkruan gjithçka, trishtimin e natyrës dhe ngjyrat e qiellit, që dukeshin se merrnin formë sipas gjendjes së tij. Më 22.12.2012 ai shkruan “Ditë e ftohtë…”. “Qielli qelq. Pemët ngrirë. Gjithçka e akullt. Asgjë nuk lëviz. Dita nis me ngjyra të thata, por me dritë. Dritë hënore përkëdhelitëse. Atje ku gjeti ujë ngriu dhe krijoi rrathë të akullta”.

Në tablonë “Një mëngjes i çuditshëm” ai shkruan “Shoh nga dritarja si po lind dielli. Dita është shumë e ftohtë por me qiell të hapur. Dielli filloi dhe po ndriçonte majat e shtëpive të larta, kulmet e kishave, kullat e metalta, herë të arta herë të argjendta. Majat e pemëve të larta skuqin në gjithçka të kuqërremtë. Hijet janë të rralla, të plota dhe impresionuese. Qielli m’u duk tjetër soj me 2-3 breza ngjyrash që fillonte me një casalt plot dritë për të vazhduar me një brez të verdhë më tej, portokall i skuqur dhe përhumbur në një qiell të plotë me tone më të freskëta shtrirë plotë…”.

Peizazh kimioterapik (Pemës i bien flokët)

Për një javë ranë përtokë gjethet e pemës, mes pishave të gjelbëruara. Ishte pema më e lartë, me kurorë të madhe të bukur plot ngjyra që ndryshonin shpejt e që për shtatë ditë u transformua në degë si hala, shikonin për nga qielli mbetur thatë. Vizatimi i saj kërkon kurim piktorik dhe grafik njëherësh. Me durim një nga një ndërton kaçelin e saj dhe degët që shpërndahen deri në viza të holla që mezi duken.

Ajri rreth saj dritëhije në një fije lëkurë që thahet dhe humb jetë. Vyshket pema, thahet, humbet hijeshinë e të fut në trishtim. Mirëpo jo, në pranverë do të çelë më e bukur dhe tërheqëse, pema që i ranë flokët. Kështu Shpresa, edhe në shpresë me shpirt të madh e të bukur do të rilindë të paktën siç ishte.

Merlrosë, e diel, 14 tetor 2012