Makthi i Charlie Rowley filloi ditën kur ai mori atë që dukej si një shishe e zakonshme parfumi.

Ishte një pasdite vere në Amesbury të Anglisë. Teksa kërkonte në një kosh bamirësie, ai vuri re një kuti të vogël kartoni. Brenda në të ishte një enë, e mbështjellë me plastike dhe kishte etiketën Nina Ricci.

I bindur se dikush kishte hedhur një shishe me aromë të shtrenjtë franceze, ai e mori atë në shtëpi për të surprizuar të dashurën e tij, Dawn Sturgess.

CNN shkruan se gjetja e thesareve midis sendeve të hedhura ishte një nga argëtimet e tij të preferuara. Gjatë viteve, Charlie kishte gjetur televizorë apo dhe sende të tjera shtëpiake.

Por atë ditë qershori të vitit 2018, ai shpresonte se dikush do të kishte hedhur një unazë që ai mund t’a përdorte për t’i propozuar për martesë partneres së tij.

“Ajo shpesh bënte komente për t’i blerë asaj një unazë fejese… një unazë safiri”, i tha ai CNN në një intervistë të kohëve të fundit.

Pa dijeninë e tij, shishja përmbante të njëjtin agjent nervor që hetuesit besojnë se operativët rusë e kishin përdorur tre muaj më parë për të helmuar një ish-spiun në Salisbury aty pranë.

Ajo që pasoi ishte një zinxhir shkatërrues ngjarjesh që lanë Sturgess të vdekur dhe Rowley të shtruar në spital, viktima anësore të një sage ndërkombëtare spiunazhi që përfshinte tentativën e vrasjes së një agjenti të dyfishtë.

“Mendova se ishte një dhuratë e vërtetë dhe e bukur, dhe ajo u kënaq që e mori. Por gjithçka shkoi shumë keq, kaq shpejt”, kujtoi ai, duke shtuar:

“Ajo e spërkati, e nuhati dhe e vendosi në kyçin e dorës. Dhe pak më vonë, ajo tha se ndihej çuditshëm. U ankua për dhimbje koke… pastaj nuk reagoi fare. U përpoqa t’a ringjallja. Gjithçka po shkonte me lëvizje të ngadalta”.

Më vonë atë ditë, Rowley ishte i mbuluar me djersë, duke u lëkundur para dhe mbrapa dhe duke murmuritur pa lidhje ndërsa helmi – më vonë i identifikuar si Novichok, një agjent nervor rus – e kapi edhe atë.

Ai ra në koma dhe u shtrua në spital për javë të tëra, me pak kujtime fillimisht për atë që kishte ndodhur, tha ai. Pasi doli nga spitali, pësoi një goditje në tru, duke e dërguar përsëri në spital për një periudhë tjetër të gjatë.

Kjo përvojë e vështirë e futi Rowley-n e pavetëdijshëm në një betejë midis agjencive të inteligjencës ruse dhe britanike.

“Kush e dinte se kishte një spiun që jetonte në Salisbury? Ishte një tronditje”, tha Rowley dhe më pas shtoi: “Kush do ta kishte menduar se (helmi) do të rishfaqej në një shishe?”.

Tetë vjet më vonë, ai ende përpiqet të përshkruajë me fjalë atë që ndodhi. Në një dokumentar të ri të CNN Films, “The Salisbury Helmings: A Spy Next Door”, i cili transmetohet të dielën, Rowley ndan historinë e tij së bashku me të tjerë, jeta e të cilëve u ndryshua përgjithmonë nga sulmet. Ai shpesh ndalet në mes të fjalisë, sytë e tij mbushen me lot.

“Jam përpjekur t’a vendos në mendje. Nuk e prisja që kjo të më ndodhte mua, ose Dawn. Gjërat nuk kanë qenë të njëjta që atëherë”, i tha ai CNN.

Ai vuri re diçka të pazakontë në lidhje me shishen

Çifti kishte dalë bashkë për rreth një vit pasi u takuan në një qendër për njerëz të pastrehë, ku jetonte Sturgess. Rowley sapo ishte zhvendosur në një vend të ri dhe ai po e përgatiste që ajo t’i bashkohej. Jeta e tyre sillej rreth kënaqësive të thjeshta, duke përfshirë thesaret që Rowley merrte nga kazanët e bamirësisë jashtë vendeve publike.

“Mbante pak stigmë të shihej në një kazan”, tha ai, “Por korrte frytet e saj shumicën e herëve. Gjithmonë gjeja diçka, të madhe apo të vogël. Çdo gjë të bukur që gjeja, shkonte direkt në… Dawn. Gjithmonë gërmoja deri në fund, në rast se do ta gjeja atë unazë.”

Në kohën e tyre të lirë, çifti dëgjonte muzikë dhe shikonte filma. Sturgess e pëlqente Bob Marley dhe filmat aksion. “Ajo nuk ishte shumë e dhënë pas filmave me vajza”, tha Rowley, “Herë pas here, nëse panairi i argëtimit ishte në qytet, ne shkonim me të, shëtisnim nëpër tezga dhe qeshnim”.

Më 28 qershor, dy ditë pasi Rowley gjeti kutinë në kosh, ai ia dha Sturgess. Ishte një e shtunë rreth mesditës, dhe ata po shikonin televizor pasi kishin kaluar ditën e mëparshme në Kopshtet Queen Elizabeth, një park me gjethe buzë lumit me pamje nga Katedrala e Salisbury-t, e cila ka majën më të lartë në Britani, që ngrihet mbi pemë.

Ajo e njohu menjëherë markën dhe dukej e emocionuar, tha ai. Rowley kujton se mendonte se ishte e çuditshme që gryka vinte veçmas dhe nuk ishte e bashkangjitur në shishe, dhe se duhej t’a hiqte kapakun dhe t’a vendoste vetë.

Sturgess e spërkati, e nuhati dhe i shpërndau pak në kyçin e dorës. Kishte një strukturë vajore dhe pa aromë. “Shumë e çuditshme – një parfum pa erë,” kujtoi ai duke menduar.

Menjëherë pas kësaj, ajo i tha se nuk ndihej mirë dhe shkoi në banjë, ku ai dëgjoi një zhurmë të madhe. Ai e gjeti të pandjeshme në vaskë dhe thirri shërbimet e urgjencës.

“Një minutë po flisja me Dawn-in, minutën tjetër, ajo nuk ishte më vetvetja, nuk reagonte. Thjesht më zuri paniku”, tha ai. “Nuk dija çfarë të bëja”.

Ekipet e ndihmës së shpejtë e çuan Sturgess me urgjencë në spital. Duke mos ditur se ishte helmuar dhe se kjo lidhej me spiunazhin rus, Rowley vendosi të bënte disa punë para se t’i bashkohej atje.

“Do të doja të kisha shkuar me të. Planifikoja të mblidhja një çantë të vogël për të, disa gjëra të vogla, disa rroba, grim ose çfarëdo që të merrte në spital. Por gjithçka ndodhi kaq shpejt”, tha ai.

Ai nuk e pa më Sturgess. Pesë orë pas rënies së saj në gjendje të keqe, një ambulancë u kthye në të njëjtën adresë për Rowley-n, e cila gjithashtu ishte sëmurur pasi ishte kthyer në shtëpi nga punët e tij.

Sturgess vdiq 10 ditë më vonë, ndërsa Rowley ishte në koma. Ajo ishte 44 vjeç.

Shishja e vogël përmbante helm të mjaftueshëm për të vrarë 10,000 njerëz, thotë Neil Basu, ish-kreu i policisë kundër terrorizmit në Britani, në film.

Helmi i përdorur si armë kimike

Analizat zbuluan se brenda shishes ndodhej Novichok. Bëhet fjalë për një familje agjentësh nervorë toksikë që u zhvilluan në mënyrë sekrete në Bashkimin Sovjetik gjatë viteve 1970 dhe 1980, si pjesë e një programi për zhvillimin e armëve kimike.

Substanca vepron duke bllokuar funksionimin e sistemit nervor, duke shkaktuar paralizë të muskujve, konvulsione, dështim të frymëmarrjes dhe, pa trajtim të menjëhershëm, vdekje.

Sipas Neil Basu, ish-drejtuesit të njësisë kundër terrorizmit në Britaninë e Madhe, sasia e Novichok-ut që ndodhej në atë shishe teorikisht mund të vriste deri në 10 mijë njerëz.

Lidhja me çështjen Skripal

Rasti nuk vonoi të lidhej me një nga incidentet më të mëdha diplomatike mes Britanisë së Madhe dhe Rusisë.

Më 4 mars 2018, vetëm tre muaj para vdekjes së Sturgess, ish-oficeri i inteligjencës ushtarake ruse Sergei Skripal dhe vajza e tij Yulia u gjetën pa ndjenja në një stol në Salisbury të Britanisë së Madhe.

Skripali ishte dënuar në Rusi sepse bashkëpunonte me shërbimin britanik MI6 dhe më vonë ishte shkëmbyer në një operacion shkëmbimi spiunësh.

Hetimi britanik arriti në përfundimin se dy oficerë të shërbimit ushtarak rus të inteligjencës GRU udhëtuan në Britani duke përdorur identitete të rreme dhe lyen me Novichok dorezën e derës së hyrjes së shtëpisë së tij.

Babë e bijë mbijetuan pas disa javësh trajtim në spital, por shishja që ishte përdorur për transportimin e helmit nuk u gjet kurrë gjatë hetimeve të para.

Autoritetet vlerësojnë se autorët e hodhën atë pas operacionit dhe ajo përfundoi disa muaj më vonë në duart e Rowley-t.

Një qytet i tërë në gjendje alarmi

Çështja shkaktoi një mobilizim të madh të autoriteteve britanike. Njësi speciale me kostume mbrojtëse dezinfektuan rrugë, parqe, lokale, restorante dhe madje edhe shtëpinë e Skripalit. Dhjetëra zona u bllokuan për javë të tëra, ndërsa çdo rast i ri i njerëzve që ndiheshin keq shkaktonte një valë të re frike te banorët.

Helmimi i Sturgess tregoi se, pavarësisht operacioneve të gjera të pastrimit, Novichok vazhdonte të përbënte një kërcënim vdekjeprurës.

Faji që e shoqëron ende sot

Kur Rowley u zgjua nga koma, mjekët i thanë se gruaja që ai dashuronte kishte vdekur.

“Isha në shok. Ishte ajo shishe që ia dhashë unë. Ndjeva se isha përgjegjës dhe ende nuk arrij ta kapërcej”, thotë ai.

Ai vazhdon të përballet me probleme të rënda shëndetësore, si vështirësi në ekuilibër, probleme me shikimin, humbje të funksionimit të dorës së majtë dhe boshllëqe të mëdha në kujtesë, të cilat ai i lidh me pasojat e helmimit.

Tetë vite më vonë, ai ende jeton pranë Salisbury-t, duke u përpjekur të lërë pas një histori që, siç pranon vetë, nuk do të mund ta harrojë kurrë.

Autorët mbeten të pa kapur

Dy personat që autoritetet britanike i kanë identifikuar si anëtarë të shërbimit ushtarak rus të inteligjencës nuk u arrestuan kurrë.

Rusia mohoi çdo përfshirje, ndërsa Vladimir Putin i cilësoi akuzat si të pabazuara. Vetë të dyshuarit u shfaqën në një televizion rus, duke pretenduar se kishin vizituar Salisbury-n vetëm si turistë për të parë katedralen e famshme të qytetit.

Rowley madje u takua me ambasadorin rus në Londër, duke shpresuar se do të mësonte të vërtetën për atë që kishte ndodhur. Siç thotë ai, nuk mori kurrë ndonjë përgjigje konkrete.

“Kam ndaluar së prituri drejtësi. Nuk ka asgjë tjetër që mund të bëj. E vetmja gjë që më ka mbetur është të përpiqem të jetoj me atë që ndodhi”, përfundon njeriu që, pa e ditur, u gjend në qendër të një prej rasteve më serioze të spiunazhit ndërkombëtar të viteve të fundit.