Një zbulim i jashtëzakonshëm arkeologjik në Sllovaki po ndryshon mënyrën se si shkencëtarët e kuptojnë jetën dhe ritualet e komuniteteve të para bujqësore në Evropë. Arkeologët që po punojnë në vendbanimin neolitik të Vráble kanë zbuluar 78 skelete njerëzore, ku 77 prej tyre ishin pa kafka. Gjetja e pazakontë ka sfiduar teoritë e mëparshme që lidhnin raste të tilla me masakra, luftëra ose konflikte të dhunshme.
Sipas studiuesve, skeletet u gjetën në një hendek pranë hyrjes së vendbanimit, i cili daton mes viteve 5250 dhe 4950 para Krishtit. Zona përfshinte më shumë se 300 banesa dhe konsiderohet një nga qendrat më të mëdha të periudhës neolitike në rajon. Nga 78 individët e zbuluar, vetëm një fëmijë kishte kafkën e paprekur. Analizat tregojnë se kokat nuk janë shkëputur me dhunë, por janë hequr me kujdes pas vdekjes, nëpërmjet një procedure të kontrolluar.
Sipas antropologes biologjike Katharina Fuchs, bashkautore e studimit të publikuar në Proceedings of the Prehistoric Society, gjetjet tregojnë qartë se trupat janë trajtuar qëllimisht sipas praktikave rituale të kohës. Ekspertët besojnë se këto zakone lidhen me traditat e të ashtuquajturës Linear Pottery Culture, e cila dominoi Evropën Qendrore gjatë periudhës së hershme bujqësore.
Megjithëse trupat ishin vendosur në mënyrë të çrregullt brenda hendekut, analizat nuk zbuluan prova të një masakre apo konflikti të dhunshëm. Shenjat e gjetura në rruazat e qafës tregojnë se kafkat janë hequr me kujdes dhe jo përmes prerjeve brutale. Arkeologët mendojnë se ritualet e tilla mund të kenë luajtur një rol të rëndësishëm në marrëdhëniet sociale dhe shpirtërore të komunitetit, duke forcuar lidhjet mes anëtarëve të tij.
Deri më tani, studiuesit nuk kanë arritur të gjejnë vendin ku janë ruajtur ose depozituar kafkat. Megjithatë, praktika të ngjashme janë dokumentuar edhe në komunitete të tjera neolitike evropiane, ku pjesë të caktuara të trupit ruheshin veçmas për qëllime rituale. Programi kërkimor vazhdon me analiza të ADN-së dhe izotopeve, të cilat pritet të zbulojnë më shumë rreth origjinës, dietës dhe lidhjeve familjare të individëve të gjetur. Sipas ekspertëve, ky zbulim ofron një mundësi të rrallë për të kuptuar se si fermerët e parë të Evropës e perceptonin vdekjen, trupin e njeriut dhe rolin e individit brenda komunitetit rreth 7,000 vjet më parë.