Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, po has vështirësi për të tërhequr aleatë perëndimorë në “Bordin e Paqes”, por deri tani ka siguruar mbështetjen e monarkëve të Lindjes së Mesme, të njeriut të njohur si diktatori i fundit i Europës dhe të paktën një lideri të kërkuar për krime të dyshuara lufte.

Trump ka ftuar dhjetëra vende t’i bashkohen bordit që synon zgjidhjen e konflikteve globale, por mandati i tij ka alarmuar disa aleatë të SHBA-së, ashtu si edhe komenti i liderit amerikan se ai “mundet” të zëvendësojë Kombet e Bashkuara.

Bordi, i kryesuar për një afat të pacaktuar nga Trump, fillimisht u konceptua si një trup i kufizuar me detyrë mbikëqyrjen e rindërtimit të Gazës, e cila u shkatërrua nga lufta dyvjeçare e Izraelit. Por qëllimi i tij është zgjeruar më pas për të trajtuar konfliktet në mbarë botën, dhe drafti i kartës, që u dërgua bashkë me ftesat për anëtarësim, as që e përmend Gazën.

Rusia dhe Kina, kundërshtare të SHBA-së, si edhe shteti prej kohësh represiv Bjellorusia, janë ndër vendet e ftuara t’i bashkohen bordit, duke u ofruar vende të përhershme kundrejt një tarife prej 1 miliard dollarësh. Aleatë europianë, shtete të pasura me naftë të Gjirit, republika ish-sovjetike dhe madje edhe Papa kanë marrë oferta për t’u bashkuar. Por ceremonia e nënshkrimit në periferi të Forumit Ekonomik Botëror në Davos, në resortin zviceran, u ndoq nga më pak se 20 vende, kryesisht nga Lindja e Mesme, Azia dhe Amerika e Jugut, shumë më pak se rreth 35 që një zyrtar i lartë i administratës kishte parashikuar për gazetarët më herët gjatë javës. Liderët europianë mungonin dukshëm; i vetmi vend i Evropës Perëndimore i përfaqësuar ishte Hungaria, një nga aleatët më të afërt të Rusisë në Europë.

Trump e kishte hedhur fillimisht idenë e Bordit të Paqes si pjesë të fazës së dytë të planit 20-pikësh për armëpushimin në Gaza, të ndërmjetësuar nga SHBA, në shtator. Këshilli i Sigurimit i OKB-së e mbështeti planin në nëntor, duke i dhënë legjitimitet ndërkombëtar, me një mandat që bordi të mbikëqyrte çmilitarizimin dhe rindërtimin e Gazës.

Por Trump kishte plane afatgjata. Drafti i kartës, i siguruar nga CNN, e përshkruan Bordin e Paqes si një “organizatë ndërkombëtare” që promovon stabilitet, paqe dhe qeverisje “në zona të prekura ose të kërcënuara nga konflikti”. Trump do të shërbejë si kryetar i bordit për një afat të pacaktuar, duke e mbajtur mundësisht postin edhe përtej mandatit të tij të dytë si president, sipas kartës.

“Bordi i Paqes” do të qëndrojë mbi një “Bord Ekzekutiv themelues” që përfshin dhëndrin e Trump, Jared Kushner, Sekretarin e Shtetit Marco Rubio, të dërguarin special Steve Witkoff dhe ish-kryeministrin britanik Tony Blair. Duke folur në ceremoninë e Davosit të enjten, Kushner pranoi që në fillim se “paqja është një marrëveshje ndryshe nga një marrëveshje biznesi”.

Kushner tha se “plani kryesor” i administratës për rizhvillimin e Gazës “nuk ka një plan B”, përtej përpjekjes shumëfazore për t’i dhënë fund luftës dhe për të transformuar rajonin. Dhëndri i presidentit theksoi se një pjesë e madhe e atij plani mbështetet te çmilitarizimi i Hamasit dhe u zotua se SHBA “do ta zbatojë” atë pjesë të marrëveshjes së armëpushimit, pa dhënë detaje të mëtejshme.

Por një seri diapozitivësh me imazhe kompozite të ndërtesave të larta futuriste, rrugëve të reja dhe infrastrukturës energjetike paraqitën një vizion tjetër. Trump e quajti Gazën një “copë të bukur prone” dhe tha se është “njeri i pasurive të paluajtshme në zemër”, kur foli për rindërtimin e territorit të shkatërruar nga lufta.

Kush e ka pranuar?

Emiratet e Bashkuara Arabe, Arabia Saudite, Egjipti, Katari, Bahrejni, Pakistani, Turqia, Hungaria, Maroku, Kosova, Armenia, Shqipëria, Argjentina dhe Paraguai e kanë pranuar ftesën e Trump. Po ashtu edhe shtetet e Azisë Qendrore Kazakistani, Mongolia dhe Uzbekistani, si dhe vendet e Azisë Juglindore Indonezia dhe Vietnami.

Edhe Benjamin Netanyahu i Izraelit është pjesë, ndonëse është zemëruar për përfshirjen e zyrtarëve turq dhe katarianë në bordin ekzekutiv për Gazën dhe përballet me një urdhër-arrest nga Gjykata Penale Ndërkombëtare. Nuk kishte përfaqësues izraelit në skenën e Bordit të Paqes, megjithëse presidenti izraelit Isaac Herzog ishte në Davos. Netanyahu nuk mori pjesë.

Armenia dhe Azerbajxhani, që nënshkruan vitin e kaluar një marrëveshje paqeje të ndërmjetësuar nga SHBA, në një marrëveshje që do t’i jepte SHBA-së akses ekskluziv zhvillimi në një korridor kritik tranziti në rajon, kanë rënë gjithashtu dakord. Lideri bjellorus Alexander Lukashenko, shpesh i përshkruar si diktatori i fundit i Europës dhe një aleat kyç i liderit rus Vladimir Putin, është regjistruar.

“Kam disa njerëz kontroversë në të”, i tha Trump CNN-it, duke iu referuar pretendimit të tij se Putin ka rënë dakord të bashkohet.

Lideri rus ende nuk e ka konfirmuar vendimin e tij, megjithëse ka hedhur idenë e përdorimit të aseteve ruse të ngrira në SHBA për të paguar tarifën prej 1 miliard dollarësh për një vend të përhershëm. Përfshirja e mundshme e Putinit ka ngritur alarm për mënyrën se si një vend që po zhvillon aktivisht luftë mund të përfshihet në një përpjekje për të siguruar paqen.

I dërguari special i SHBA-së Steve Witkoff dhe dhëndri i Trump Jared Kushner pritet të jenë në Moskë të enjten për bisedime me Putinin që do të fokusohen në një marrëveshje paqeje me Ukrainën. Mark Carney i Kanadasë, i cili ka kritikuar vazhdimisht Trumpin për shkatërrimin e “rendit global të bazuar në rregulla” dhe vendosjen e tarifave ndëshkuese, synon të bashkohet me kushte, duke thënë se detajet, përfshirë ato financiare, ende nuk janë sqaruar. Putin dhe Carney nuk ishin të pranishëm në ceremoninë e Davosit të enjten.

Kush ka refuzuar?

Disa vende nuk janë angazhuar në asnjërën anë, ndërsa të tjera i kanë refuzuar ftesat. Mbretëria e Bashkuar tha se nuk do ta nënshkruajë traktatin për shkak të shqetësimeve lidhur me përfshirjen e Rusisë. Sekretarja britanike e jashtme Yvette Cooper i tha BBC-së të enjten se ata nuk do të jenë ndër nënshkruesit “sepse bëhet fjalë për një traktat ligjor që ngre çështje shumë më të gjera”.

“…Kemi gjithashtu shqetësime për (presidentin rus Vladimir) Putin që të jetë pjesë e diçkaje që flet për paqe, kur ende nuk kemi parë asnjë shenjë nga Putini se do të ketë një angazhim për paqen në Ukrainë”, tha ajo.

Franca dhe Norvegjia kanë refuzuar pjesërisht duke përmendur pyetje mbi mënyrën se si Bordi i Paqes do të funksiononte në bashkëpunim me OKB-në. Kina konfirmoi se ishte ftuar, por nuk ka thënë nëse do të bashkohet. Një zëdhënës i ministrisë së jashtme tha të mërkurën se Kina “do të mbetet e përkushtuar fort për mbrojtjen e sistemit ndërkombëtar me OKB-në në qendër”. Presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky tha se ishte e vështirë të shihej të ishte “bashkë me Rusinë në ndonjë këshill”, dhe se “çështja është që Rusia është armiku ynë dhe Bjellorusia është aleatja e tyre”.

Kryeministrja italiane Giorgia Meloni tha se mund të ketë çështje kushtetuese me anëtarësimin dhe se nuk do të merrte pjesë në ceremoninë e nënshkrimit. Ndërsa ministrja e jashtme e Irlandës, Helen McEntee, tha se do ta shqyrtonte ftesën “me kujdes”.

Cilat janë shqetësimet?

Bordi i Paqes i Trump ka qenë i përfshirë nga polemika. Diplomatë, zyrtarë dhe liderë botërorë kanë shprehur shqetësime të mëdha për mandatin e zgjeruar të bordit, kryesimin e pacaktuar nga Trump dhe dëmin e mundshëm që mund t’i shkaktojë punës së OKB-së.

Shtetet anëtare do të shërbejnë për mandate trevjeçare, pas të cilave duhet të paguajnë 1 miliard dollarë për një vend të përhershëm. Fondet e mbledhura do të shkojnë për rindërtimin e Gazës, sipas një zyrtari amerikan, por kjo lëvizje është kritikuar si e ndjeshme ndaj korrupsionit. Komentet e Trump se bordi “mund” të zëvendësojë OKB-në kanë shtuar shqetësimet se ai mund të shndërrohet në një mjet për ta zëvendësuar organizatën e krijuar 80 vite më parë për të ruajtur paqen globale.

Karta e bordit përmend “institucione që shumë shpesh kanë dështuar”, pa e përmendur OKB-në, një organizatë që Trump e ka kritikuar vazhdimisht. Zyrtari më i lartë humanitar i OKB-së dhe Koordinatori i Ndihmës Emergjente, Tom Fletcher, i tha CNN-it se Bordi i Paqes i Trump nuk do ta zëvendësojë organizatën e tij.