Miliona njerëz në mbarë botën po përballen me pasojat fizike, emocionale dhe financiare të kancerit, një sëmundje që çdo ditë u merr jetën më shumë se 26 mijë personave. Kështu thuhet në raportin e ri global të publikuar nga Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH), i cili paralajmëron se pa masa urgjente numri i rasteve të reja do të rritet ndjeshëm në dekadat e ardhshme. Sipas raportit, aktualisht në botë regjistrohen rreth 20.6 milionë raste të reja me kancer çdo vit dhe afro 10 milionë vdekje, duke e bërë këtë sëmundje shkakun e dytë më të madh të vdekjeve globale pas sëmundjeve kardiovaskulare.

Ekspertët e OBSH-së parashikojnë se, nëse nuk ndërmerren veprime të forta në parandalim, diagnostikim dhe trajtim, numri i rasteve të reja mund të arrijë në afro 35 milionë deri në vitin 2050. Raporti Global i Statusit të Kancerit 2026, i hartuar së bashku me Agjencinë Ndërkombëtare për Kërkimin e Kancerit (IARC), analizon përparimet në luftën kundër sëmundjes, duke përfshirë politikat parandaluese, kontrollin e duhanit, programet e vaksinimit dhe investimet në trajtime. Megjithatë, dokumenti nxjerr në pah pabarazi të mëdha në aksesin ndaj shërbimeve shëndetësore.

“Kanceri është një sëmundje thellësisht personale që prek pothuajse të gjithë ne. Por nëse një person mbijeton apo jo nga kanceri nuk duhet të varet kurrë nga vendi ku ka lindur apo nga të ardhurat që ka”, tha drejtori i përgjithshëm i OBSH-së, Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus.

Sipas tij, pabarazitë e evidentuara në raport nuk janë të pashmangshme, por janë rezultat i zgjedhjeve politike dhe mund të ndryshohen përmes një veprimi më të koordinuar. Raporti tregon kontraste të mëdha në mbijetesën e pacientëve. Në vendet me të ardhura të larta, rreth 87% e grave me kancer gjiri mbijetojnë të paktën pesë vite pas diagnostikimit, ndërsa në vendet me të ardhura të ulëta kjo shifër zbret në rreth 42%. Gjithashtu, më pak se një në tre vende në botë e kanë përfshirë kujdesin ndaj kancerit në paketat e mbulimit universal shëndetësor.

Në shumë vende, mungesa e barnave, pajisjeve dhe shërbimeve të specializuara vazhdon të jetë një pengesë serioze për pacientët. OBSH thekson se shumica e njerëzve do të preken nga kanceri gjatë jetës së tyre, qoftë përmes një diagnoze personale apo të një familjari të afërt. Përtej ndikimit shëndetësor, sëmundja ka pasoja të mëdha ekonomike dhe sociale.

Sondazhi i parë global i OBSH-së me pacientë dhe familjarë të prekur nga kanceri zbuloi se: 45% e personave përjetojnë vështirësi financiare; më shumë se gjysma raportojnë probleme të shëndetit mendor; pothuajse të gjithë kujdestarët përballen me lodhje, shërbime të papaguara dhe izolim social. Sipas të dhënave për vitin 2024, Azia kishte numrin më të madh të rasteve të kancerit në botë, me: 50.7% të rasteve globale; 56.5% të vdekjeve nga kanceri. Europa, megjithëse përfaqëson vetëm rreth 9% të popullsisë botërore, përbënte rreth 21% të rasteve globale dhe 20% të vdekjeve. Ndërkohë, shumë vende në Afrikë dhe disa zona të Azisë kanë më pak raste të raportuara, por një numër disproporcionalisht të lartë vdekjesh për shkak të mungesës së diagnostikimit dhe trajtimit në kohë.

Kanceri i mushkërive mbetet shkaku kryesor i vdekjeve nga kanceri në botë. Te meshkujt, ndër kanceret më të zakonshme janë: kanceri i mushkërive; kanceri i prostatës; kanceri kolorektal.

Te gratë, barrën më të madhe e mbajnë: kanceri i gjirit; kanceri i mushkërive; kanceri kolorektal.

OBSH vlerëson se rreth 4 në 10 raste të kancerit lidhen me faktorë rreziku që mund të parandalohen, si: duhani; infeksionet HPV, hepatiti B dhe C; alkooli; mbipesha; mungesa e aktivitetit fizik; ushqyerja jo e shëndetshme. Raporti evidenton edhe disa zhvillime pozitive. Përdorimi i duhanit ka rënë me 27% që nga viti 2010, duke ndihmuar në uljen e rasteve të kancerit të mushkërive në disa vende. Gjithashtu, kanceret e lidhura me infeksionet janë në rënie falë zgjerimit të vaksinimeve dhe përmirësimit të higjienës dhe kontrollit të infeksioneve.

Sot, 82% e vendeve kanë plane kombëtare për kontrollin e kancerit, krahasuar me vetëm 50% në vitin 2010. Megjithatë, qasja në trajtime mbetet e pabarabartë. Disponueshmëria e 20 barnave kryesore kundër kancerit varion nga vetëm 9% deri në 54% në vendet me të ardhura të ulëta, ndërsa në vendet e pasura arrin nga 68% deri në 94%. Raporti u bën thirrje qeverive dhe institucioneve ndërkombëtare që ta vendosin pacientin në qendër të politikave kundër kancerit.

OBSH propozon tre drejtime kryesore: Aftësi më të mira: përfshirjen e kontrollit të kancerit në mbulimin universal shëndetësor dhe investimin në burimet njerëzore; Mbrojtje më të madhe: përfshirjen e pacientëve dhe familjeve të tyre në hartimin e politikave; Vlerë më të madhe: orientimin e kërkimit shkencor drejt nevojave reale të shëndetit publik dhe garantimin e aksesit të barabartë në trajtime. Sipas OBSH-së, vendimet dhe investimet e bëra sot do të përcaktojnë barrën që kanceri do të ketë mbi brezat e ardhshëm. Një qasje më njerëzore dhe më e barabartë, sipas ekspertëve, mund të ulë ndjeshëm ndikimin e kësaj sëmundjeje në mbarë botën.