Izraeli po përjeton sot, më 27 tetor, një nga momentet më të rëndësishme politike të viteve të fundit. Miliona qytetarë u janë drejtuar kutive të votimit për të zgjedhur parlamentin e ri, në një proces që mund të përcaktojë jo vetëm fatin politik të kryeministrit Benjamin Netanyahu, por edhe drejtimin që do të marrë vendi pas disa vitesh konfliktesh të përgjakshme.

Përballë Netanyahut, politikanit që ka drejtuar Izraelin për më shumë vite se çdo kryeministër tjetër, qëndron Gadi Eisenkot, ish-shefi i Shtabit të Përgjithshëm të ushtrisë izraelite.

Gara zhvillohet në një atmosferë të polarizuar, ndërsa shoqëria izraelite vazhdon të përballet me pasojat e sulmit të Hamasit më 7 tetor 2023, luftës në Rripin e Gazës dhe përshkallëzimeve ushtarake në rajon.

Netanyahu kërkon të zgjasë qëndrimin në pushtet

Në moshën 77-vjeçare, Benjamin Netanyahu synon të sigurojë një tjetër mandat në krye të qeverisë.

Ai ka drejtuar Izraelin për rreth 19 vite në periudha të ndryshme, duke u kthyer në një nga figurat më përcaktuese të politikës së vendit.

Gjatë fushatës elektorale, Netanyahu e ka vendosur sigurinë kombëtare në qendër të mesazhit të tij politik. Kryeministri ka theksuar operacionet ushtarake të Izraelit dhe marrëdhëniet e ngushta me Shtetet e Bashkuara, veçanërisht me presidentin Donald Trump.

Mbështetësit e tij e konsiderojnë përvojën në drejtimin e vendit dhe qëndrimin ndaj kërcënimeve rajonale si argumente për vazhdimësinë e qeverisjes.

Megjithatë, Netanyahu përballet me kritika për mënyrën se si autoritetet izraelite trajtuan paralajmërimet përpara sulmit të 7 tetorit, si dhe për vendimet e marra gjatë luftës në Gaza.

Ai vazhdon gjithashtu të përballet me një proces gjyqësor për akuza korrupsioni, të cilat i ka mohuar.

Kush është Gadi Eisenkot, rivali që kërkon ndryshimin?

Sfida kryesore ndaj kryeministrit vjen nga Gadi Eisenkot, 66 vjeç, një ish-gjeneral që ka drejtuar forcat e armatosura izraelite.

Ndryshe nga Netanyahu, Eisenkot ka ndërtuar një pjesë të madhe të karrierës së tij në ushtri dhe jo në politikën partiake.

Ai drejton partinë e re të qendrës, Yashar, përmes së cilës kërkon të marrë drejtimin e qeverisë.

Eisenkot ka premtuar më shumë përgjegjshmëri institucionale dhe një hetim të pavarur për dështimet e sigurisë që i paraprinë sulmit të Hamasit.

Një tjetër pikë e programit të tij është zgjerimi i detyrimit për shërbimin ushtarak, përfshirë një pjesë më të madhe të komunitetit hebre ultraortodoks, i cili tradicionalisht ka përfituar përjashtime.

Megjithëse paraqitet si alternativë ndaj qeverisë aktuale, Eisenkot nuk mbështet krijimin e një shteti palestinez në të ardhmen e afërt. Dallimet kryesore mes tij dhe Netanyahut lidhen me qeverisjen, institucionet demokratike dhe përbërjen e aleancave politike.

Sondazhet tregojnë një garë të ngushtë

Sondazhet e fundit të publikuara përpara zgjedhjeve tregojnë se partia Yashar e Eisenkotit ka një epërsi të ngushtë ndaj Likudit të Netanyahut.

Sipas matjeve të publikuara nga tre televizionet kryesore izraelite, Yashar parashikohej të siguronte 22 deri në 23 mandate, ndërsa Likud 19 deri në 21 vende në parlament.

Por këto shifra nuk nënkuptojnë automatikisht se drejtuesi i partisë me më shumë deputetë do të bëhet kryeministër.

Në Izrael, qeveria formohet mbi bazën e një shumice parlamentare dhe jo vetëm nga rezultati individual i partisë fituese.

Pikërisht këtu qëndron edhe një prej pasigurive më të mëdha të këtyre zgjedhjeve.

Pse 61 deputetë mund të vendosin gjithçka?

Parlamenti izraelit, i njohur si Knesset, përbëhet nga 120 deputetë. Për të formuar një qeveri nevojitet mbështetja e të paktën 61 prej tyre.

Rreth 7.3 milionë qytetarë kanë të drejtë vote, ndërsa në zgjedhje marrin pjesë dhjetëra parti dhe lista elektorale.

Sondazhet e fundit nuk i garantonin asnjërit prej dy blloqeve kryesore shumicën e nevojshme parlamentare.

Blloku i partive të djathta dhe fetare që mbështesin Netanyahun parashikohej të siguronte rreth 50 mandate, ndërsa partitë kryesore të opozitës nga 52 deri në 56 vende.

Në këtë situatë, partitë që përfaqësojnë qytetarët arabë të Izraelit mund të kenë një rol të rëndësishëm në ekuilibrat parlamentarë.

Megjithatë, bashkëpunimi me to mbetet një çështje e debatueshme për disa prej forcave opozitare.

Lufta në Gaza dhe sulmi i 7 tetorit, në qendër të votimit

Zgjedhjet e sotme janë të parat parlamentare në Izrael që prej sulmit të Hamasit më 7 tetor 2023.

Ngjarja, gjatë së cilës u vranë rreth 1,200 persona dhe u morën peng 251 të tjerë, ndryshoi rrënjësisht situatën e sigurisë në vend.

Lufta që pasoi në Gaza shkaktoi shkatërrime të mëdha, viktima të shumta palestineze dhe një krizë humanitare, duke shtuar presionin ndërkombëtar ndaj qeverisë izraelite.

Për shumë qytetarë izraelitë, votimi i sotëm lidhet drejtpërdrejt me pyetjen se kush duhet të mbajë përgjegjësi për dështimet e sigurisë dhe si duhet të drejtohet vendi në të ardhmen.

Ndërkohë, përkrahësit e qeverisë aktuale theksojnë rëndësinë e vazhdimësisë së politikave të sigurisë në një rajon që mbetet i paqëndrueshëm.

A mund të mbetet Izraeli pa një qeveri të re?

Edhe pas mbylljes së kutive të votimit, mund të nevojiten javë negociatash për të përcaktuar përbërjen e qeverisë së ardhshme.

Nëse asnjë prej blloqeve nuk arrin të sigurojë mbështetjen e 61 deputetëve, vendi mund të përballet me një ngërç të ri politik.

Një skenar i tillë mund të sjellë negociata të zgjatura mes partive, krijimin e një koalicioni më të gjerë ose, në rast të dështimit të përpjekjeve për formimin e qeverisë, zgjedhje të tjera.

Presidenti izraelit Isaac Herzog do të zhvillojë konsultime me përfaqësuesit e partive të zgjedhura përpara se t’i ngarkojë një kandidati detyrën e formimit të kabinetit.

Vendvotimet pritet të mbyllen në orën 22:00 sipas kohës lokale, kur do të publikohen edhe sondazhet e para në dalje. Rezultatet zyrtare do të kërkojnë më shumë kohë.

Për Benjamin Netanyahun, zgjedhjet e 27 tetorit përbëjnë një provë të rëndësishme për vazhdimësinë e karrierës së tij politike. Për Gadi Eisenkotin, ato janë mundësia për ta kthyer mbështetjen elektorale në një shumicë parlamentare.

Ndërsa izraelitët votojnë, pyetja kryesore mbetet e hapur: a do të vazhdojë Netanyahu të drejtojë vendin, apo negociatat paszgjedhore do të sjellin një qeveri me një kryeministër të ri?