Përplasja mes Iran dhe Shtetet e Bashkuara mbi programin bërthamor po mbetet një nga çështjet më të nxehta globale, ndërsa afati i armëpushimit të përkohshëm po i afrohet fundit pa një marrëveshje konkrete.

Sipas vlerësimit më të fundit të Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë Atomike (IAEA), të publikuar në maj 2025, Irani zotëron një sasi të konsiderueshme uraniumi të pasuruar. Konkretisht, vendi ka mbi 400 kilogramë uranium të pasuruar në nivelin 60% dhe rreth 300 kilogramë në 20%. Përveç këtyre, raportohen rreth 5.5 ton uranium të pasuruar në 5% dhe afro 2.2 ton në 2%.

Edhe pse këto nivele nuk përbëjnë drejtpërdrejt material për armë bërthamore, ekspertët theksojnë se uraniumi i pasuruar në 60% mund të çojë në prodhim armësh brenda një kohe shumë të shkurtër, nëse përpunohet më tej.

Megjithatë, një nga çështjet më të debatueshme mbetet vendndodhja reale e këtyre rezervave. Që prej vitit 2022, Irani ka kufizuar ndjeshëm monitorimin ndërkombëtar duke fikur kamerat e mbikëqyrjes, çka ka bërë që IAEA të humbasë “vazhdimësinë e njohurive” mbi programin bërthamor.

Në qershor 2025, SHBA ndërmorën sulme ndaj objekteve bërthamore iraniane në Fordow, Natanz dhe Isfahan. Ish-presidenti Donald Trump deklaroi se infrastruktura ishte “eliminuar plotësisht”, por një vlerësim i mëvonshëm i Pentagonit tregoi se programi ishte vetëm i vonuar deri në dy vite.

Ndërkohë, raportime të mediave ndërkombëtare sugjerojnë se Irani mund të ketë zhvendosur një pjesë të uraniumit të pasuruar përpara sulmeve, duke përdorur transport të specializuar drejt objekteve nëntokësore në Isfahan. Këto pretendime mbeten të pakonfirmuara plotësisht, ndërsa zyrtarë amerikanë kanë deklaruar se nuk ka prova të qarta për një zhvendosje të tillë.

Në planin diplomatik, qëndrimet mes dy vendeve mbeten diametralisht të kundërta. Uashingtoni kërkon që Teherani të dorëzojë të gjithë uraniumin e pasuruar dhe të çmontojë përfundimisht programin bërthamor. Madje, në bisedimet e fundit është propozuar edhe një ndalim afatgjatë i këtij programi.

Nga ana tjetër, Iran refuzon kategorikisht këto kërkesa, duke i konsideruar arritjet bërthamore si çështje krenarie kombëtare dhe sovraniteti. Teherani ka ofruar vetëm kompromise të pjesshme, si hollimi i rezervave ose një moratorium i përkohshëm për pasurimin e uraniumit.

Në këtë situatë, Rusia ka propozuar si zgjidhje që uraniumi iranian të ruhet në territorin e saj, një ide që sipas Kremlinit është pranuar më parë nga Teherani, por është refuzuar nga SHBA-të.

Kriza aktuale rikthen në vëmendje edhe marrëveshjen bërthamore të vitit 2015, e njohur si Marrëveshja Bërthamore e Iranit (JCPOA), e cila synonte kufizimin e programit bërthamor iranian në këmbim të heqjes së sanksioneve. Marrëveshja dështoi pasi SHBA u tërhoqën në mënyrë të njëanshme gjatë mandatit të parë të Trump.

Me negociatat e bllokuara dhe mungesën e transparencës mbi rezervat e uraniumit, situata mbetet e paqëndrueshme dhe rrezikon të përshkallëzohet, duke e bërë çështjen bërthamore iraniane një nga sfidat më të mëdha për sigurinë globale.