Festimet e Vitit të Ri e bënë më të dukshme në vitin 2026 diçka të re në Azi. Në Pattaya të Tajlandës dhe sidomos në Chongqing të Kinës, në qiellin e natës u shfaqën spektakle gjigante me dronë. Veçanërisht ai i Chongqing, një qytet i rangut të dytë në pjesën juglindore të Republikës Popullore, theu të gjitha rekordet: mbi njëmbëdhjetë mijë dronë të ndriçuar krijuan një sërë animacionesh tredimensionale. Në qiell u shfaqën një mace gjigante, një fëmijë dhe një kalë që vraponin, si dhe një kandil deti që notonte.

Pjesa më pak e dukshme, por reale, është se pas atij spektakli qëndron lufta. Në fakt, nuk është gjë e re. Përpjekja luftarake e Luftës së Parë Botërore nxiti zhvillimin e teknologjive të reja që më pas hynë në jetën civile dhe e transformuan atë: nga përdorimi i kamionëve për logjistikë, te çeliku inox për materiale, te rrezet X në mjekësi dhe dhjetëra të tjera. Edhe Lufta e Dytë Botërore solli inovacione që formësuan ekonominë dhe industrinë civile; ndër to prodhimi masiv i antibiotikëve, kompjuteri i parë për të deshifruar komunikimet e koduara gjermane (Colossus-i britanik), pa përmendur teknologjinë bërthamore që më vonë u aplikua edhe për prodhimin e energjisë.

Lufta ndryshon funksionet prodhuese në kohë paqeje dhe e njëjta gjë po ndodh pas katër vitesh sulm total të Rusisë ndaj Ukrainës. Fakti që vendi i sulmuar është pesë herë më i vogël se agresori, i ka nxitur ukrainasit të përshpejtojnë përdorimin dhe përshtatjen e dronëve për të automatizuar sa më shumë linjat e mbrojtjes; edhe Rusia ka ndjekur dhe zhvilluar vazhdimisht modelet e saj. Pas katër vitesh luftimesh ekzistojnë baza të dhënash me miliona përplasje, me gjenerata gjithnjë të reja dronësh. Pikërisht mbi këto baza të dhënash po bëhet e mundur tani trajnimi i algoritmeve që e bëjnë gjithnjë e më të lehtë drejtimin e dronëve përmes inteligjencës artificiale.

Tani, falë tyre, Kina po fiton një avantazh në aplikimin e të njëjtave teknologji në jetën civile: nga survejimi policor, te funksionet e logjistikës urbane si tregtia dhe shpërndarja e pakove. Për më tepër, jo vetëm në Republikën Popullore, por edhe të paktën në Emiratet e Bashkuara Arabe dhe në Tajlandë, forcat e policisë përdorin masivisht dronë në çdo emergjencë të përditshme.

Spektakli i qytetit Chongqing është megjithatë unik në llojin e vet sepse, për herë të parë, një sasi e madhe dronësh kryen manovra në qiell të koordinuara vetëm nga inteligjenca artificiale. Për këtë arsye u shmangën gabimet e vogla dhe përplasjet mes objekteve fluturuese që kishin dështuar pjesërisht një spektakël të ngjashëm në Ho-Chi-Minh City majin e kaluar, për 50-vjetorin e fitores së Vietnamit në atë që vietnamezët e quajnë “lufta amerikane”.

Në të dy rastet, në Chongqing për Vitin e Ri dhe në Saigonin e lashtë pranverën e kaluar, spektaklin e krijoi e njëjta kompani kineze: Damoda e Shenzhen-it.

Damoda është tërësisht private, e themeluar nga një inxhinier mbi gjashtëdhjetë vjeç me emrin Liu Hanbin, por ka pas vetes disa nga grupet kryesore financiare të vendit. Është e pamundur të vlerësohet nga jashtë cili është raporti i kësaj kompanie me qeverinë, por është e sigurt se përdorimi masiv i inteligjencës artificiale në dronë është i mundur vetëm falë aksesit në sasi të mëdha të dhënash, të nevojshme për të trajnuar algoritmet, të cilat vetëm qeveria kineze i zotëron.

Këtu lidhja me luftën në Ukrainë ka rëndësi. Shumë persona të përfshirë në përpjekjen luftarake në vend dhe në industrinë ushtarake pajtohen se qeveria e Pekinit është aktive, menjëherë pas frontit rus, në mbledhjen e të dhënave video mbi sjelljet e dronëve dhe përplasjet e tyre. Tashmë ekzistojnë tre kategori të dhënash me vlerë të ndryshme që formohen në Ukrainë: më pak të çmuarat lidhen me video të tokës të marra nga kamerat e montuara në dronët në fluturim; të ndërmjetmet për nga vlera lidhen me spektrin e frekuencave radio dhe strategjitë e ndërhyrjes kundër këtyre objekteve fluturuese të telekomanduara përmes sinjalit të antenës; por më të çmuarat janë videot optike ose termike (që konvertojnë rrezatimet infra të kuqe në imazhe) të përplasjeve mes dronëve Shahed rusë, me origjinë iraniane, dhe interceptuesve ukrainas.

Është shumë e mundshme që ndërmarrjet dhe qeveria kineze do të kishin avancuar gjithsesi në përdorimin e kësaj teknologjie të re. Por konflikti ukrainas e ka përshpejtuar zhvillimin dhe Pekini e ka shfrytëzuar rastin për të avancuar programin e tij të inovacionit. Në qytetet e Republikës Popullore, tashmë disa miliona dronë kryejnë funksione të ndryshme. Ndërkohë Europa, ku zhvillohet lufta, mezi është vënë re për shkëputjen kolosale të prodhuar nga kjo luftë dramatike në Ukrainë.