Serbia po hyn në një kapitull të ri politik pas zgjedhjeve parlamentare të fundjavës, të cilat kanë sjellë një ndryshim të madh në raportet e forcave. Lëvizja e lindur nga protestat studentore ka arritur të sigurojë shumicën parlamentare, duke i dhënë fund dominimit shumëvjeçar të Partisë Progresiste Serbe të Aleksandar Vuçiçit.

Megjithatë, ndërsa rezultati i zgjedhjeve duket se ka përcaktuar forcën që do të marrë drejtimin e vendit, një pyetje e rëndësishme mbetet ende pa përgjigje: kush do të ulet në karrigen e kryeministrit?

Ndryshe nga partitë tradicionale, lëvizja studentore nuk ka një kryetar të vetëm. Ajo është ndërtuar mbi parimin e vendimmarrjes së përbashkët, një model që e ndihmoi të organizonte protestat masive, por që tani do të vihet në provë gjatë krijimit të qeverisë së re.

141 mandate për studentët, vetëm 103 për partinë e Vuçiçit

Sipas rezultateve paraprake të raportuara nga gazeta britanike The Guardian, Lista e Studentëve ka marrë rreth 53% të votave, duke siguruar 141 vende në Parlamentin serb, i cili përbëhet nga 250 deputetë.

Në anën tjetër, Partia Progresiste Serbe, e njohur me siglën SNS, ka marrë afërsisht 39% të votave dhe 103 mandate.

Nëse këto shifra konfirmohen edhe në rezultatet përfundimtare, studentët do të kenë numrat e nevojshëm për të krijuar një qeveri pa qenë të detyruar të hyjnë në koalicion me forca të tjera politike.

Rezultati shënon një ndryshim të rëndësishëm për skenën politike serbe, e cila për më shumë se një dekadë është dominuar nga Aleksandar Vuçiç dhe partia e tij.

Por rruga drejt kësaj fitoreje nuk nisi në selitë e partive politike. Ajo filloi në rrugë, universitete dhe sheshe, pas një tragjedie që tronditi të gjithë Serbinë.

Tragjedia e Novi Sadit që ndryshoi politikën serbe

Më 1 nëntor 2024, shembja e një strukture betoni në stacionin hekurudhor të Novi Sadit shkaktoi vdekjen e 16 personave.

Ngjarja shkaktoi zemërim të madh publik dhe ngriti pikëpyetje serioze mbi sigurinë e ndërtimeve, mënyrën e realizimit të projekteve shtetërore dhe përgjegjësinë e institucioneve.

Studentët nisën protesta duke kërkuar transparencë dhe hetime të plota për tragjedinë.

Me kalimin e kohës, demonstratat u zgjeruan përtej universiteteve. Atyre iu bashkuan pedagogë, mjekë, profesionistë dhe qytetarë të shumtë, ndërsa kërkesat u shndërruan gradualisht në një platformë më të gjerë kundër korrupsionit dhe ndikimit politik mbi institucionet.

Pas afro dy vitesh mobilizim, kjo lëvizje arriti të shndërrojë mbështetjen në rrugë në vota parlamentare.

Fituesit kanë shumicën, por ende jo një kryeministër

Sfida e parë për lëvizjen studentore është përzgjedhja e personit që do të drejtojë kabinetin qeveritar.

Në ndryshim nga forcat e tjera politike, ku kryetari i partisë është zakonisht kandidati kryesor për kryeministër, Lista e Studentëve nuk funksionon sipas kësaj hierarkie.

Përfaqësuesit e saj kanë këmbëngulur se vendimet e rëndësishme duhet të merren pas konsultimeve të gjera dhe jo nga një grup i kufizuar drejtuesish.

Një prej emrave që është përmendur për postin e kryeministrit është Dejan Šoškić, ish-guvernator i Bankës Qendrore të Serbisë.

Përvoja e tij në ekonomi dhe administrimin e institucioneve financiare e ka vendosur mes figurave që diskutohen për drejtimin e ekzekutivit.

Megjithatë, nuk ka ende një kandidaturë zyrtare dhe as një vendim përfundimtar nga përfaqësuesit e listës fituese.

Nga protestues në drejtues të shtetit

Një tjetër sfidë lidhet me përbërjen e qeverisë së ardhshme.

Lista e Studentëve përfshin personalitete nga fusha të ndryshme, mes tyre akademikë, mjekë, aktorë dhe profesionistë të tjerë.

Shumë prej tyre nuk kanë ushtruar më parë funksione të larta qeveritare.

Për këtë arsye, procesi i përzgjedhjes së ministrave pritet të jetë një nga momentet më të rëndësishme të negociatave të ardhshme.

Lëvizjes do t’i duhet të ndërtojë një ekip që të përfaqësojë frymën e protestave, por njëkohësisht të jetë në gjendje të administrojë ministritë, ekonominë, marrëdhëniet ndërkombëtare dhe institucionet shtetërore.

Lufta kundër korrupsionit, në qendër të programit

Prioritetet e shpallura nga Lista e Studentëve lidhen kryesisht me ndryshimin e mënyrës së funksionimit të institucioneve.

Mes objektivave kryesore janë forcimi i pavarësisë së drejtësisë, lufta kundër korrupsionit dhe kufizimi i ndikimit të partive politike në administratën publike.

Lëvizja kërkon gjithashtu reformimin e policisë, më shumë liri dhe pluralizëm në media, si dhe transparencë më të madhe mbi kontratat shtetërore.

Një vëmendje e veçantë pritet t’i kushtohet mënyrës se si shpenzohen fondet publike dhe emërimeve në ndërmarrjet shtetërore.

Megjithatë, realizimi i këtyre objektivave mund të jetë më i ndërlikuar sesa sigurimi i shumicës parlamentare.

Për vite me radhë, administrata serbe është drejtuar nga zyrtarë të emëruar gjatë qeverisjes së mëparshme. Ndryshimi i shumicës politike nuk sjell automatikisht ndryshimin e praktikave të konsoliduara brenda institucioneve.

Për këtë arsye, një nga provat kryesore për qeverinë e ardhshme do të jetë aftësia për t’i kthyer premtimet elektorale në reforma konkrete.

Kur do të krijohet qeveria e re?

Pas certifikimit të rezultateve zgjedhore, Serbia do të nisë procedurat kushtetuese për konstituimin e parlamentit dhe formimin e qeverisë.

Sipas afateve të përcaktuara, Kuvendi i ri duhet të mblidhet brenda 30 ditëve nga shpallja zyrtare e rezultateve.

Më pas, nis periudha për zgjedhjen e qeverisë, proces që mund të zgjasë deri në 90 ditë.

Edhe pse Lista e Studentëve pritet të ketë shumicën e nevojshme, diskutimet për emrin e kryeministrit, përbërjen e kabinetit dhe ndarjen e përgjegjësive mund të kërkojnë kohë.

Serbia përgatitet edhe për zgjedhjet presidenciale

Ndryshimet politike nuk përfundojnë me krijimin e qeverisë.

Serbia pritet të zhvillojë edhe zgjedhje presidenciale deri më 27 dhjetor, pas largimit të Aleksandar Vuçiçit nga posti i kreut të shtetit për t’u përfshirë në garën parlamentare.

Kjo do të thotë se vendi mund të përballet me një riorganizim të gjerë të institucioneve më të larta shtetërore brenda një periudhe relativisht të shkurtër.

Për lëvizjen studentore, fitorja në zgjedhje përfaqëson përfundimin e një etape të gjatë protestash, por edhe fillimin e një përgjegjësie të re.

Pas më shumë se një dekade dominimi të Partisë Progresiste Serbe, qytetarët presin të shohin se si do të funksionojë një qeveri e dalë nga një lëvizje që deri dje kërkonte ndryshimin e sistemit nga rruga.

Tashmë, vëmendja është zhvendosur nga rezultati i kutive të votimit te emrat që do të drejtojnë Serbinë dhe vendimet që do të marrin në muajt e ardhshëm.