Vetëm katër muaj më parë, Ella Adman sapo kishte përfunduar shkollën dhe nuk kishte mbajtur kurrë më parë një armë në duar. Tani, duke qëndruar në hije mes stërvitjeve në një bazë ushtarake në Gotland, ishulli strategjik suedez në Detin Baltik ku është rritur, 19-vjeçarja e rekrutuar mban një pushkë të fuqishme automatike. Brenda pak ditësh, ajo pritet të kryejë misionin e saj të parë zyrtar në Stokholm, duke ruajtur familjen mbretërore.

Në fillim, Adman u befasua nga kohëzgjatja e shërbimit të detyrueshëm ushtarak prej 15 muajsh dhe nga ditët rraskapitëse 16-orëshe gjatë të cilave stërvitej dhe jetonte së bashku me bashkëmoshatarët e saj meshkuj. Tani ajo është mësuar me këtë ritëm.

“Mëson se çfarë je në gjendje të bësh dhe sa i fortë bëhet grupi,” tha ajo.

Adman është një nga qindra rekrutët që janë dërguar në bazën pranë qytetit mesjetar të rrethuar me mure, Visby, si pjesë e procesit të shpejtë të rimilitarizimit që po zhvillohet në Gotland, një destinacion i njohur veror për suedezët, në kuadër të riarmatimit më të gjerë të vendit.

Në kulmin e Luftës së Ftohtë, Gotlandi kishte katër regjimente dhe, në rast mobilizimi të plotë, numëronte 25 mijë ushtarë. Por në vitin 2005 u mbyll regjimenti i fundit, P18, duke lënë vetëm një batalion të reduktuar të Gardës Vendore.

I vendosur 275 kilometra nga Kaliningradi, enklava e militarizuar ruse mes Lituanisë dhe Polonisë, dhe 87 kilometra nga territori kontinental suedez, Gotlandi konsiderohet një pikë ideale për presidentin rus Vladimir Putin për të siguruar një bazë në Detin Baltik, që shpesh quhet “deti i NATO-s”, prej nga mund të sulmojë aleancën.

Si ishulli më i madh i Suedisë, me 60.858 banorë dhe mikpritës i festivalit politik Almedalen, ku mblidhen çdo vit liderët politikë të vendit, një sulm ndaj Gotlandit do të kishte edhe një rëndësi të madhe simbolike.

Në planet suedeze të mbrojtjes për periudhën 2025-2030, një sulm i befasishëm ndaj Gotlandit, qoftë nga ajri apo deti, me synimin për të krijuar zona mbrojtëse ajrore dhe detare pranë ishullit, renditet si një nga shtatë skenarët që kërkojnë planifikim prioritar.

Sipas drejtuesve të mbrojtjes suedeze, nga Gotlandi është e mundur të kontrollohen operacionet detare dhe ajrore në rajonin e Baltikut, si edhe hyrja e përforcimeve drejt shteteve baltike.

“Nëse je në gjendje të kontrollosh Gotlandin, atëherë mund të kontrollosh edhe Detin Baltik,” tha koloneli Andreas Gustafsson, komandant i ushtrisë suedeze në Gotland, pasi inspektoi rekrutët.

“Prandaj duhet ta mbajmë Gotlandin nën kontroll, për Suedinë, por edhe për NATO-n.”

Që nga rihapja në vitin 2018, për shkak të frikës në rritje nga një sulm rus, regjimenti P18 është zgjeruar me ritme të papara, proces që u përshpejtua edhe më shumë pas pushtimit të plotë rus të Ukrainës.

Pas anëtarësimit të Suedisë në NATO, ishulli është bërë një vend i rregullt për zhvillimin e stërvitjeve të aleancës.

Këtë javë, liderët e NATO-s dhe presidenti ukrainas Volodymyr Zelenskyy do të vizitojnë Ankaranë për samitin e NATO-s (7-8 korrik), ndërsa SHBA-ja vazhdon të shprehë pakënaqësi për kontributet evropiane në mbrojtje dhe lufta në Ukrainë vazhdon.

Vitet e fundit, Suedia ka kërkuar të tregojë angazhimin e saj, duke rritur shpenzimet për mbrojtjen në 2.8% të Prodhimit të Brendshëm Bruto për vitin 2026 dhe në 3.1% nga viti 2028, si dhe duke zgjeruar shërbimin e detyrueshëm ushtarak.

Megjithatë, sipas Gustafssonit, edhe pse pjesa më e madhe e Evropës po përpiqet të rrisë kapacitetet ushtarake, riarmatimi po rezulton i vështirë.

“NATO ndodhet në një fazë të madhe zgjerimi. Të gjithë po kërkojnë pajisje ushtarake dhe kjo do të thotë se duhet kohë për t’i siguruar ato, veçanërisht sistemet e artilerisë, gjë që kufizon zgjerimin e kapaciteteve tona.”

Për momentin, nuk ekziston një kërcënim i menjëhershëm për një “sulm konvencional” ndaj Gotlandit, tha ai, ndërsa spiunazhi dhe sabotazhi konsiderohen më të mundshëm. Megjithatë, një sulm nuk mund të përjashtohet.

Sipas tij, ishulli mund të bëhet veçanërisht i cenueshëm në rast të një armëpushimi ose marrëveshjeje paqeje në Ukrainë, pasi forcat ruse mund të zhvendosen shpejt drejt Finlandës dhe shteteve baltike.

“Rreziku është gjithmonë që Rusia të bëhet e dëshpëruar. Sa më shumë presion të ketë mbi Rusinë, aq më e dëshpëruar mund të bëhet.”

Nëse Rusia do të sulmonte, Suedia thotë se do ta mbronte ishullin dhe do të përpiqej që shumica e civilëve të qëndronin aty. Në rast mobilizimi, grupi luftarak që mbron Gotlandin arrin në rreth 4.500 ushtarë.

“Sigurisht që do ta mbrojmë Gotlandin dhe do të bëjmë gjithçka për të mos lejuar Rusinë të krijojë një bazë në ishull,” tha Gustafsson.

Megjithatë, shpresa është që rimilitarizimi të shërbejë si një faktor parandalues dhe që Gotlandi të përdoret si model për mbrojtjen e gjithë Suedisë, sidomos në aspektin civil.

Duke mbajtur në secilën dorë nga një zogth dyjavësh, Eva Rinblad del nga koteci i pulave dhe rosave.

“Ato po tremben,” thotë ajo, ndërsa në krah i duken tatuazhet me rosa shumëngjyrëshe.

Mjekja ka qenë prej kohësh e interesuar për kultivimin e perimeve dhe rritjen e shpendëve në shtëpinë e saj rurale në Gotland. Por një vit më parë, ndërsa autoritetet shtuan paralajmërimet për rreziqet, ajo vendosi të krijojë një grup përgatitjeje emergjente në lagjen e saj.

Sipas nismës “Stark socken” (“Famulli e fortë”), një program i përgatitjes civile që zbatohet në të gjithë Gotlandin, banorët filluan duke bërë një inventar të përbashkët të furnizimeve me ujë, energji elektrike dhe komunikime. Hapi i radhës është hartëzimi i të gjitha burimeve të ujit.

Rinblad planifikon gjithashtu krijimin e një qendre lokale sigurie, ku banorët mund të marrin informacione të përditësuara, të ngrohen, të gatuajnë, të karikojnë telefonat dhe të kalojnë natën në rast emergjence.

Në shtëpi, ajo ka një depo ushqimore, parcela të mëdha me fruta dhe perime që i ndan me një familje tjetër, pula, rosa, panele diellore dhe rezervuarë për mbledhjen e ujit të shiut.

Nëse Rusia do të sulmonte nesër, Rinblad shpreson që autoritetet të ndihmonin më të pambrojturit, ndërsa pjesa tjetër e shoqërisë të vazhdonte jetën sa më normalisht.

“Çerdhet duhet të jenë të hapura, shkollat duhet të jenë të hapura dhe njerëzit duhet të shkojnë në punë.”

Më vonë gjatë këtij viti, Gotlandi do të zhvillojë një provë evakuimi emergjent të disa qindra banorëve nga një pjesë e ishullit në një tjetër.

Drejtori i Përgjithshëm i Agjencisë Suedeze për Mbrojtjen Civile dhe Rezistencën (MSB), Mikael Frisell, tha:

“Kemi një situatë shumë serioze në botë dhe po vërejmë se Deti Baltik është një zonë ku jemi shumë pranë Rusisë dhe ku ndodhin incidente si mbi, ashtu edhe nën sipërfaqen e detit.”

Për të siguruar “mbrojtjen totale” të Gotlandit, tha ai, nevojitet një prani ushtarake, por edhe një mbrojtje civile e fortë dhe rezistente.

“Nëse e kemi këtë, kontribuojmë në mbrojtjen kolektive të NATO-s në këtë rajon.”

Sipas Frisellit, në rast sulmi, Gotlandi rrezikon të mbetet i izoluar dhe të ketë ndërprerje të furnizimeve.

“Po punojmë që Gotlandi të jetë sa më i vetë-mjaftueshëm, pasi është një ishull në Detin Baltik.”

Si pjesë e kësaj përpjekjeje, autoritetet po forcojnë shërbimet emergjente duke përdorur përvojën e Ukrainës, përfshirë trajtimin e viktimave masive, menaxhimin e municioneve të pashpërthyera dhe kërkimin në ndërtesat e shembura.

Për shkak të pozitës së tij gjeografike, Gotlandi është më përpara se pjesa tjetër e Suedisë në përgatitjet civile dhe MSB e përdor atë si model për të gjithë vendin.

Qasja suedeze ndaj mbrojtjes civile po tërheq gjithashtu vëmendjen e vendeve të tjera, përfshirë Mbretërinë e Bashkuar.

Profesori i Universitetit të Stokholmit, Emil Edenborg, i cili studion rolin e ishujve baltikë, tha se shumica e banorëve mbështesin rikthimin e ushtrisë, por ndryshimet nuk kanë kaluar pa kundërshtime.

Polemikat kanë përfshirë lejet e ndërtimit, ndikimin në zhvillimin e parqeve me erë dhe perceptimin se burokratët në Stokholm nuk u kushtojnë vëmendjen e duhur interesave të banorëve të ishullit.

Duke qëndruar në portin e Visbyt, ndërsa një traget plot me pushues mbërrin në ishull, strategu i përgatitjes së Gotlandit, Per Wikberg, e përshkruan tragetin si “autostradën” drejt Gotlandit.

Edhe pse ishulli është në rrugën e duhur drejt vetë-mjaftueshmërisë, sipas tij mbetet ende shumë punë për t’u bërë.

“Nuk mund të thuash kurrë se ke mbaruar. Kur situata të dalë jashtë kontrollit, çfarë ndodh atëherë? A është planifikimi ynë mjaftueshëm i mirë apo duhet të bëjmë ndryshime?”