Presidenti Donald Trump ka hyrë në fazën e fundit të fushatës për zgjedhjet e mesmandatit në SHBA me një premtim të pazakontë: 5 mijë dollarë për çdo qytetar amerikan të rritur, nëse republikanët mbajnë kontrollin e Dhomës së Përfaqësuesve dhe Senatit.

Presidenti amerikan e ka quajtur këtë skemë “Trump Dividend” dhe e ka lidhur drejtpërdrejt me fitoren e republikanëve në zgjedhje. Kushti i tij është që paratë të shpenzohen brenda Shteteve të Bashkuara.

Premtimi u bë në Dallas, gjatë një konference të Partisë Republikane, ku Trump e paraqiti garën e nëntorit si një referendum për presidencën e tij.

“Nëse republikanët fitojnë Dhomën e Përfaqësuesve dhe Senatin, unë do t’i jap një dividend prej 5 mijë dollarësh çdo qytetari të rritur të Shteteve të Bashkuara”, deklaroi Trump.

Një faturë prej më shumë se 1 trilion dollarësh

SHBA ka rreth 270 milionë të rritur, ndaj një pagesë universale prej 5 mijë dollarësh do ta çonte koston e programit në rreth 1.3 trilionë dollarë, në varësi të kritereve të përfitimit.

Trump nuk ka shpjeguar se si do të financohej një program i tillë. Zv. presidenti J.D. Vance e ka lidhur “dividendin” me të ardhurat nga tarifat doganore, duke argumentuar se bëhet fjalë për kthimin e një pjese të parave të mbledhura nga qeveria amerikane.

Vance ka lënë të hapur edhe mundësinë që qytetarët me të ardhura të larta të përjashtohen nga skema.

Megjithatë, të ardhurat nga tarifat doganore janë shumë më të ulëta se shuma e nevojshme për një pagesë të tillë. Kjo do të kërkonte burime të tjera financimi ose rritje të huamarrjes federale.

A është i ligjshëm premtimi?

Lidhja e një shume konkrete parash me fitoren e një partie ka ngritur edhe pikëpyetje ligjore.

Ligjet amerikane ndalojnë blerjen e votës, por premtimi i Trump nuk e lidh pagesën me votën individuale të qytetarëve.

Presidenti nuk ka thënë se 5 mijë dollarët do t’i marrin vetëm ata që votojnë republikanët. Premtimi vlen për të gjithë qytetarët amerikanë, nëse republikanët fitojnë të dyja dhomat e Kongresit.

Kjo e bën propozimin më të ngjashëm me një premtim elektoral për përfitime ekonomike sesa me një pagesë në këmbim të një vote të caktuar.

Pa Kongresin, nuk ka “Trump Dividend”

Trump nuk mund të vendosë i vetëm shpërndarjen e rreth 1.3 trilionë dollarëve.

Sipas Kushtetutës amerikane, Kongresi kontrollon shpenzimet federale. Për këtë arsye, programi do të kërkonte një ligj të miratuar nga Dhoma e Përfaqësuesve dhe Senati, si dhe një mekanizëm të qartë financimi.

Edhe nëse do të përdoren të ardhurat nga tarifat doganore, presidenti nuk mund t’i rishpërndajë ato në mënyrë të njëanshme përmes një dekreti.

Pra, premtimi mund të jetë i ligjshëm si deklaratë elektorale, por zbatimi i tij kërkon miratimin e Kongresit.

Lufta me Iranin dhe kostoja e jetesës

Premtimi vjen në një kohë kur lufta me Iranin ka ndikuar në koston e jetesës në SHBA.

Sulmet ndaj bazave amerikane dhe aleatëve në Gjirin Persik, si dhe ndërprerjet e transportit në ngushticën e Hormuzit, kanë ndikuar në tregjet ndërkombëtare të energjisë.

Rritja e çmimeve të energjisë është reflektuar në karburante, transport dhe produkte të tjera, duke shtuar presionin ekonomik mbi amerikanët.

Trump ka paralajmëruar se konflikti nuk pritet të përfundojë para zgjedhjeve të mesmandatit dhe se çmimet e naftës nuk do të bien së shpejti. Ai e ka mbrojtur këtë kosto si të nevojshme për të parandaluar Iranin të sigurojë një armë bërthamore.

Në këtë klimë, premtimi për 5 mijë dollarë merr një peshë të veçantë politike: Trump u kërkon amerikanëve të përballojnë kostot ekonomike të konfliktit, ndërsa premton rritje të fuqisë së tyre blerëse nëse republikanët ruajnë Kongresin.

Zgjedhjet e nëntorit, një referendum për Trump

Demokratët e kanë cilësuar planin si një “premtim bosh”, ndërsa pikëpyetjet lidhen edhe me ndikimin që një injektim prej më shumë se 1 trilion dollarësh mund të ketë mbi inflacionin.

Trump ka propozuar edhe më herët pagesa prej 2 mijë dollarësh të financuara nga të ardhurat doganore, por ajo nismë nuk u zbatua.

Këtë herë, shuma është rritur në 5 mijë dollarë dhe është lidhur drejtpërdrejt me mbajtjen e Dhomës së Përfaqësuesve dhe Senatit nën kontrollin republikan.

Për Trump, humbja e njërës prej dy dhomave të Kongresit do ta kufizonte ndjeshëm axhendën e tij legjislative gjatë dy viteve të fundit të mandatit.

Mesazhi në Dallas ishte i drejtpërdrejtë: nëse republikanët mbajnë Kongresin, amerikanët mund të marrin 5 mijë dollarë.

Por që ky premtim të shndërrohet në një pagesë reale, Trump do të ketë nevojë për votat e Kongresit.