Nga një prej figurave kryesore të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës te drejtimi i institucioneve më të larta të shtetit dhe më pas në bankën e të akuzuarve në Hagë, rrugëtimi politik i Hashim Thaçit përfshin disa nga kapitujt më të rëndësishëm dhe më të debatueshëm të historisë së Kosovës pas viteve ’90.

Pas përfundimit të luftës, Thaçi u shndërrua nga drejtues politik i UÇK-së në një prej protagonistëve kryesorë të skenës politike kosovare. Ai mbajti poste të larta shtetërore, përfshirë ato të kryeministrit dhe presidentit, ndërsa për vite me radhë ishte një prej bashkëbiseduesve kryesorë të Shteteve të Bashkuara dhe vendeve evropiane në proceset politike që lidhen me Kosovën.

Por paralelisht me ngritjen e tij politike, ndaj ish-drejtuesve të UÇK-së u ngritën ndër vite akuza dhe dyshime për krime të kryera gjatë dhe menjëherë pas luftës.

Një moment vendimtar erdhi me raportin e senatorit zviceran Dick Marty për Këshillin e Evropës. Dokumenti i publikuar në vitin 2010 ngriti pretendime për ndalime të paligjshme, trajtim çnjerëzor dhe trafikim organesh nga pjesëtarë të UÇK-së. Raporti pretendonte gjithashtu se autoritetet ndërkombëtare nuk i kishin hetuar në mënyrë të mjaftueshme disa prej këtyre dyshimeve. Pretendimet e raportit ishin objekt debatesh të forta dhe nuk duhen barazuar automatikisht me faktet që më vonë u provuan në procesin penal ndaj Thaçit.

Raporti Marty u bë një nga shtysat kryesore për hetimet e mëvonshme ndërkombëtare dhe procesin që çoi në krijimin e Dhomave të Specializuara të Kosovës në Hagë.

Në vitin 2020, Thaçi dha dorëheqjen nga posti i Presidentit të Kosovës pasi ndaj tij u konfirmua aktakuza. Së bashku me Kadri Veselin, Rexhep Selimin dhe Jakup Krasniqin, ai u përball me akuza për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit që lidheshin me ngjarje të periudhës mars 1998–shtator 1999.

Procesi gjyqësor nisi në prill të vitit 2023 dhe përfshiu dëshmitë e më shumë se 130 dëshmitarëve. Pas përfundimit të paraqitjes së provave dhe deklaratave përmbyllëse, më 16 shtator 2026 trupi gjykues dha vendimin e shkallës së parë.

Thaçi u shpall fajtor për krimet e luftës të ndalimit arbitrar, trajtimit mizor, torturës dhe vrasjes dhe u dënua me 25 vjet burg. Gjykata, megjithatë, e shpalli atë dhe tre të bashkëakuzuarit të pafajshëm për krime kundër njerëzimit, pasi arriti në përfundimin se Prokuroria nuk kishte provuar përtej dyshimit të arsyeshëm ekzistencën e një sulmi të gjerë ose sistematik kundër popullsisë civile.

Vendimi shënoi një kthesë të fortë në historinë politike dhe personale të një njeriu që për dekada kishte qenë në qendër të zhvillimeve në Kosovë: nga lufta dhe negociatat ndërkombëtare, te shpallja e pavarësisë dhe drejtimi i shtetit, e deri te procesi shumëvjeçar gjyqësor në Hagë.

Çështja e Thaçit ka rikthyer gjithashtu debatin mbi raportin mes stabilitetit politik, aleancave ndërkombëtar