Rreth 150 vjet më parë, Shtetet e Bashkuara blenë Alaskën nga Rusia — një territor që disa në Moskë ende e shohin me nostalgji. Sot, pikërisht në këtë shtet verior, më 15 gusht, pritet të zhvillohet takimi mes Donald Trump dhe Vladimir Putin, i cili mund të përcaktojë të ardhmen e luftës në Ukrainë.

Nga zbulimi te shitja e Alaskës

Historia moderne e Alaskës nis në vitin 1741, kur eksploratori dhe kartografi rus me origjinë daneze, Vitus Bering, kaloi ngushticën që më vonë mori emrin e tij dhe pa Malin Saint Elias. Ky ishte fillimi i pranisë ruse në rajon, që do të zgjaste deri në vitin 1867. Vendbanimi i parë i përhershëm rus u ngrit në Kodiak më 1784 nga tregtarët Grigorij Selikov dhe Ivan Golicov. Në 1799, Cari Pali I krijoi Kompaninë Ruso-Amerikane, me të drejtë tregtie deri në paralelin 52.

Megjithatë, popullsia ruse në Alaska nuk i kaloi kurrë 800 banorë për shkak të klimës së ashpër dhe largësisë nga Shën Petersburgu. Marrëdhëniet me popullsitë vendase ishin shpesh të tensionuara, dhe kur rezervat e kafshëve me gëzof filluan të pakësoheshin, ideja e shitjes u bë gjithnjë e më e fortë. Lufta e Krimesë (1853–1856) e forcoi bindjen se Alaska mund të ishte e pambrojtur ndaj një sulmi britanik, ndaj Cari Aleksandër II vendosi të hiqte dorë nga territori.

Shitja te Shtetet e Bashkuara

Amerika ishte zgjedhja ideale për Rusinë: marrëdhëniet ishin të mira dhe SHBA-ja shërbente si kundërpeshë ndaj Britanisë në Amerikën e Veriut. Negociatat, të udhëhequra nga Sekretari i Shtetit William H. Seward, përfunduan më 30 mars 1867 me nënshkrimin e marrëveshjes për blerjen e Alaskës për 7.2 milionë dollarë (rreth 4 dollarë për km²). Më 8 tetor, flamuri rus u ul në Sitka dhe u ngrit ai amerikan.

Në fillim, shumë amerikanë e panë këtë si “Marrëzinë e Seward-it” dhe Alaskën si “Kopshti i Ariut Polar i Johnson-it”. Por gjithçka ndryshoi në fund të shekullit XIX, kur në Nome dhe Klondike u zbuluan depozita të mëdha ari, duke sjellë mijëra kërkues dhe zhvillimin e infrastrukturës.

Nga territor në shtet

Në vitin 1884, Alaska u bë distrikt i Oregonit, më pas “territor i organizuar” në 1912. Më 7 korrik 1958, Presidenti Eisenhower nënshkroi Aktin e Shtetësisë, duke e bërë shtetin e 49-të të SHBA-së. Dhjetë vjet më vonë, në vitin 1968, aty u zbulua fusha më e madhe e naftës dhe gazit natyror në Amerikën e Veriut.

Sot, ky shtet që dikur u ble për disa milionë dollarë mund të kthehet në skenën ku vendoset jo vetëm historia e tij, por edhe ajo e një konflikti global.

Pasojat e Blerjes së Alaskës

Traktati i vitit 1867, me të cilin Shtetet e Bashkuara blenë Alaskën nga Rusia, vendosi edhe një kufi të ri midis dy fuqive përmes Ishujve Diomede, në mes të Ngushticës së Beringut. Sipas marrëveshjes, kufiri kalonte “në mes të barabartë” midis Diomedes së Vogël, që i takoi SHBA-së, dhe Diomedes së Madhe, që mbeti nën kontrollin rus. Kjo vijë ndau jo vetëm dy shtete, por edhe dy kontinente – Azinë dhe Amerikën.

Në vitin 1884, kësaj ndarjeje gjeografike iu shtua edhe një ndarje kohore me vendosjen e Vijës Ndërkombëtare të Datës, e cila ndante Lindjen nga Perëndimi i botës. Në distancë ajrore, Alaska dhe Siberia janë rreth 85 kilometra larg, ndërsa mes dy ishujve Diomede i ndajnë më pak se 4 kilometra – por me një diferencë kohore prej plot 21 orësh.

Gjatë Luftës së Ftohtë, këta kufij simbolikë u shndërruan në një barrierë të pakapërcyeshme: çdo shkelje nga ana ushtarake do të nënkuptonte përshkallëzim të menjëhershëm. “Perdja e Akullit” u thye më 7 gusht 1987, kur notarja amerikane Lynne Cox përshkoi 3.8 kilometrat që ndajnë dy ishujt, me miratimin e Ronald Reagan dhe Mikhail Gorbaçov.

Nga ura e ëndërruar te debatet politike

Pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik, u rikthye ideja e ndërtimit të një ure gjigante që do të lidhte kontinentet përmes Ngushticës së Beringut – një projekt i diskutuar që nga shekulli i 19-të, por i pamaterializuar për shkak të sfidave teknike, klimës ekstreme dhe faktorëve gjeopolitikë.

Alaska u fut sërish në qendër të vëmendjes në vitin 2008, kur guvernatorja e atëhershme Sarah Palin, gjatë fushatës për zëvendëspresidente, tha: “Rusët janë fqinjët tanë; madje mund ta shohësh Rusinë nga këtu”. Shprehja u bë menjëherë e famshme dhe, megjithëse shpesh u citua në mënyrë ironike, ajo mbante një të vërtetë gjeografike: Alaska është realisht shumë afër Rusisë, duke e bërë atë strategjikisht të rëndësishme, përveç pasurive të saj natyrore.

Në vitet e fundit, disa zëra në Moskë kanë kërkuar publikisht “rikthimin” e Alaskës, ndërsa ish-presidenti rus Dmitry Medvedev ka provokuar duke shkruar në Twitter: “Presim ta kemi përsëri çdo ditë”.

Simbolika e takimit të ri

Më 15 gusht, Anchorage do të jetë skena e takimit mes Donald Trump dhe Vladimir Putin, ku mund të vendoset një armëpushim për Ukrainën ose të dështojnë përfundimisht negociatat e paqes. Për dy liderët, vendi nuk është zgjedhur rastësisht: si në vitin 1867, edhe sot, në akullin e Arktikut po luhet një pjesë e rëndësishme e historisë botërore.