Ezani thërret nga “xhamia e re”. Pak më tutje bie këmbana e Shën Mërisë. Në Komotini, xhamia dhe kisha ndajnë të njëjtën hapësirë. Ashtu si greqishtja dhe turqishtja.

Qyteti universitar në Trakinë Perëndimore, me rreth 65 mijë banorë, mban ende Ballkanin e librave të historisë. Në udhëkryqin greko-turko-bullgar, pezull mes lindjes dhe perëndimit. “Këtu gjen studentë, ushtarë dhe fantazma” – më thotë një koleg gazetar nga Trakia.

Fantazmat ndihen. Tingujt përzihen. Njerëzit, më pak. Ajo që i bën bashkë “Jasos”-in me “Merhaba”-n është mikpritja. E rrallë edhe ndër ballkanasit e tjerë që e bashkëndajnë si vlerë.

Traktati i Lozanës endet aty edhe pas një shekulli. Kur dashuria mes dy të rinjve guxon të ngrihet mbi traktatet, fenë dhe politikën, ata largohen. Shkojnë diku tjetër ku askush nuk pyet dhe askush nuk i njeh.

Mes tyre, edhe shqiptarë. Por si shpesh në histori, ata ndodhen diku në mes.

Ioana, 19 vjeç, është lindur dhe rritur aty. Babai grek, mamaja shqiptare, nga Lushnja. “Një mik i përbashkët shkëmbeu fotografitë mes tyre dhe ata u pëlqyen me njëri–tjetrin” – tregon ajo. Pas 20 vitesh, janë ende bashkë. Të martuar, me dy fëmijë: Ioanen dhe vellain e saj. Ioana thotë se flet “pak” shqip. “Pak” janë vetëm disa fjalë. Gjyshërit në Lushnje nuk i ka takuar që prej Covid-it. Tregon se ata e presin, qoftë edhe për të folur atë “pak” me të.

Ajo është përjashtimi mes dy botëve që përballen në Komotini. Ndoshta, një botë më vete, e tretë.

Sepse këtu, muslimani quhet turk. Ortodoksi quhet grek. Dhe ti, shqiptare.

Askush nuk pyeti për besimin tim fetar. Të qenit thjesht shqiptare mjaftoi për të dëgjuar “jasos” dhe “merhaba”-n në formën më të sinqertë të tyre.

Për ne, identiteti nuk ka qenë asnjëherë feja. Sa herë që është bërë, ka pasur kosto.

Gjuha na ka mbajtur bashkë.

Ajo e rilindasve që thonin se “feja e shqiptarit është shqiptaria”.

Ajo që Joana e flet “pak”.

Ajo që i drejtohet Zotit në dy gjini si “Zot” dhe “Perëndia”.

Ajo që mori nga të tjerët, por mbeti unike në pemën e gjuhëve indo-evropiane.

Por çfarë ndodh kur ajo nis të mos dëgjohet më?

Kur fjalët mbeten pak?

Kur gjuha nuk është më ajo që të thotë kush je?

Ezani thërret. Këmbanat bien.

Bajrami erdhi.

Edhe unë festoj.

Shqiptarja.