Dhimbja e fortë dhe e papritur në gjoks mund të jetë shenjë e diseksionit të aortës, një gjendje shumë e rrezikshme që kërkon trajtim të menjëhershëm. Sëmundja tërhoqi vëmendje pasi senatori republikan amerikan Lindsey Graham vdiq më 11 korrik 2026, në moshën 71-vjeçare. Sipas gjetjeve paraprake të mjekut ligjor në Uashington, shkaku i vdekjes ishte një diseksion i aortës si pasojë e sëmundjes aterosklerotike kardiovaskulare. Pak orë para vdekjes së tij, shërbimet e emergjencës ishin thirrur në banesën e tij pas raportimeve për dhimbje gjoksi.

Çfarë është diseksioni i aortës?

Diseksioni i aortës ndodh kur krijohet një çarje në shtresën e brendshme të aortës, arteria më e madhe e trupit që transporton gjakun e pasur me oksigjen nga zemra drejt pjesës tjetër të organizmit. Pasi krijohet çarja, gjaku futet midis shtresave të murit të aortës, duke i ndarë ato nga njëra-tjetra. Kjo mund të ndodhë në çdo pjesë të aortës dhe konsiderohet një urgjencë kirurgjikale, pasi mund të ndërpresë furnizimin me gjak të organeve ose të shkaktojë këputjen e aortës. Diseksioni i aortës është një gjendje kërcënuese për jetën. Rreth 40% e pacientëve vdesin menjëherë, ndërsa rreziku i vdekjes rritet me rreth 4% për çdo orë që trajtimi vonohet.

Cilat janë simptomat?

Simptoma kryesore është dhimbja e papritur, shumë e fortë në gjoks ose në pjesën e sipërme të shpinës, e përshkruar shpesh si një dhimbje “shqyese” ose “therëse”. Kushdo që përjeton një dhimbje të tillë duhet të kërkojë menjëherë ndihmë mjekësore.

Simptoma të tjera mund të përfshijnë:

  • dhimbje barku;
  • tension të ulët të gjakut;
  • gulçim;
  • vështirësi në të folur ose në ecje;
  • humbje të shikimit;
  • puls të shpejtë ose të dobët.

Kush është më i rrezikuar?

Shkaqet e diseksionit të aortës janë të ndryshme, por faktorët më të zakonshëm të rrezikut përfshijnë:

  • tensionin e lartë të gjakut;
  • aterosklerozën (grumbullimi i yndyrave dhe kalciumit në arterie);
  • kolesterolin e lartë;
  • sëmundjet inflamatore të enëve të gjakut;
  • historinë familjare të diseksionit të aortës;
  • pirjen e duhanit;
  • dëmtimet fizike të aortës;
  • sëmundje gjenetike të indit lidhor, si sindroma Marfan.

Gjendja mund të prekë këdo, por shfaqet më shpesh te meshkujt nga 40 deri në 70 vjeç.

Si trajtohet?

Ekzistojnë dy lloje kryesore të diseksionit të aortës:

Tipi A, që prek pjesën e aortës pranë zemrës, është forma më e zakonshme dhe më e rrezikshme. Ai kërkon operacion urgjent për zëvendësimin e pjesës së dëmtuar të aortës. Tipi B, që prek pjesën zbritëse të aortës, në disa raste mund të trajtohet me ilaçe për uljen e tensionit dhe ritmit të zemrës. Megjithatë, nëse furnizimi me gjak i organeve është i rrezikuar ose shfaqen komplikacione, mund të nevojitet edhe ndërhyrje kirurgjikale. Kirurgjia mund të kryhet me metodën tradicionale të hapur ose përmes një procedure endovaskulare, ku vendoset një stent brenda aortës përmes një prerjeje në ijë.

A mund të parandalohet?

Edhe pse nuk mund të parandalohet gjithmonë, rreziku mund të ulet duke mbajtur nën kontroll tensionin e gjakut dhe kolesterolin, duke mos pirë duhan dhe duke trajtuar sëmundjet kardiovaskulare sipas këshillës së mjekut.