Debati
Njohuritë aktuale mbi të këqijat e deflacionit janë më shumë teorike se sa praktike, thonë analistët. Më së shumti, problemi i sotëm i botës është deformimi i borxheve qeveritare dhe kombëtare, të cilat duhet të ristrukturohen
Edward Hadas, Reuters
Kristine (Christine) Lagarde thotë se deflacioni është një “katallan që duhet të luftohet me vendosmëri”. Drejtoresha menaxhuese e Fondit Monetar Ndërkombëtar thjesht sa po dramatizon diturinë aktuale konvencionale, por ajo e ka gabim.
Lagarde nuk e shpjegoi se pse ajo mendon se deflacioni ishte kaq i rrezikshëm. Ka gjasa gjithsesi se ajo kishte ndër mend tre argumente të zakonshme mbi këtë temë.
I pari, deflacioni mund të krijojë një cikël borxhesh tragjike. Frika nuk është tërësisht joracionale; rënia e përgjithshme e çmimeve mund të sjellë katastrofë ekonomike. Ekonomisti amerikan Irving Fisher e përshkroi këtë cikël helmues: çmimet bien, borxhet e këqija rriten, bankat rrënohen, bizneset falimentojnë, punëtorë të dëshpëruar përballen me ulje rrogash dhe kompanitë ulin çmimet edhe më tej. Spiralja për poshtë vijon deri sa të ndodhë diçka – luftë, anarki apo një rend i ri monetar.
Fisher shkroi më 1932, gjatë Depresionit të Madh. Në atë kohë indeksi i çmimeve të konsumit pati rënë me 27 për qind gjatë tre viteve, ndërsa prodhimi dhe punësimi u vyshkën. Por ajo përvojë, gjithsesi, nuk ishte e zakonshme.
Në një studim të vitit 2004, akademikët Endrju (Andrew) Atkeson dhe Patrik J. Kehoe panë te tendencat e çmimeve dhe prodhimit të një shekulli në 17 vende. Ata identifikuan 73 periudha pesëvjeçare gjatë të cilave çmimet kishin rënë dhe zbuluan “praktikisht asnjë provë” të ndonjë lidhjeje mes deflacionit dhe rënies së prodhimit.
Të dhënat e Japonisë në kohën tonë – shpesh të cituara si një shembull i rreziqeve të deflacionit – përputhen me këtë tipar aspak alarmues.
E vërtetë, Japonia nuk ka kaluar drejtpërsëdrejti në deflacion, thjesht që çmimet e konsumit nuk kanë lëvizur që nga viti 1992. Por situata thuajse deflacion nuk ka sjellë asnjë dëm të dukshëm ekonomik.
Përkundrazi, rritja në PBB për frymë ka qenë mjaft e respektueshme, veçanërisht pas axhustimit me rënien e ndjeshme të numrit të të rinjve në popullin japonez.
Cilado qoftë e shkuara historike, deflacionet e borxheve të Fisherit janë lehtësisht të parandalueshme. Gjithçka që kërkohet është diçka në mes të rrugës së një qeverie të besueshme për të emetuar mjaftueshëm para të re për të mbajtur sistemin financiar në këmbë. Për shembull, pasi Lehman Brothers u lejua të falimentojë më 2008-n, autoritetet shpejt e kuptuan situatën, shpëtuan nga falimenti bankat, kompanitë e sigurimeve dhe General Motors. Ata mund të bëjnë të njëjtën gjë në rast se deflacioni kërcënon me të vërtetë të kthehet në një katallan që shkatërron ekonominë.
Arsyeja e dytë e nënkuptuar për t’u shqetësuar nga deflacioni është perspektiva se rënia e ngadaltë e çmimeve mund të reduktojë konsumin. Njerëzit racionalë, thonë ekonomistët, do të mbajnë paratë e tyre të pashpenzuara në pritje të çmimeve më të ulëta.
Ky argument është shumë pranë i të qenët qesharak. Imagjinoni rënien e shpejtë dhe të parashikueshme të çmimeve të mallrave elektronike. Kjo rënie nuk dihet të ketë dëmtuar ndonjëherë shitjet. Deflacioni i butë mund të shtyjë pak blerës inteligjentë të shtyjnë për më vonë disa blerje, por perspektiva e të paguarit 1 apo 2 për qind më pak në vit duket një motiv shumë i dobët për të kufizuar blerjet.
Në fund, Lagarde mund të jetë e shqetësuar se deflacioni kufizon aftësinë e bankave qendrore për të ofruar stimuj ndihmues. Në fund të fundit, normat e interesit të politikës monetare nuk mund të shkojnë poshtë zeros, sepse teoria mund të diktojë se kur ekonomia ecën keq, çmimet janë duke rënë. Kjo është e vërtetë, por mungesa e uljes së interesave nuk duhet të jetë një problem serioz, pavarësisht asaj që mendojnë disa guvernatorë bankash qendrore. Në realitet, normat e interesit të politikave janë shumë rrallë të fuqishme dhe kurrë nuk janë i vetmi mjet i disponueshëm.
Natyrisht, disa lëvizje në interesat bazë mund të ndryshojnë balancën ekonomike, por provat statistikore sugjerojnë se politika monetare është më pak e rëndësishme se sa shumë forca të tjera financiare dhe ekonomike.
Ekonomisti Eduard Preskot (Edward Prescott), një nobelist, ka shkuar deri aty sa të deklarojë se “është një fakt shkencor i mirëbazuar” se politika monetare e Bankës së Rezervave Federale të SHBA-së “në praktikë nuk ka efekt mbi prodhimin dhe punësimin”.
Këndvështrimi i Preskot është ekstrem, por në çdo rast, autoritetet kanë mënyra të tjera për të ndikuar ekonominë. Ata mund të printojnë para të reja, siç po bën FED aktualisht. Në mënyrë alternative, ata mund të ndryshojnë rregullat financiare, taksat apo shpenzimet e qeverisë. Në rastin më të keq, deflacioni i butë mund të nxisë guvernatorët e bankave qendrore dhe padronët e tyre politikë të jenë më krijues.
Është normale të shqetësohesh për çdo gjë që kërkon një mënyrë të re të menduari. Sërish, Lagarde humbi monstrën financiare që me të vërtetë kërcënon shëndetin ekonomik – bishën e borxheve. Varësia e tepërt financiare diskurajon aktivitetin ekonomik të shëndetshëm, zgjeron hendekun mes kredidhënësve më së shumti të pasur dhe kredimarrësve të varfër dhe pasuron më tej financierët ekonomikisht jondihmues.
Kjo krijesë sakaq është bërë e stërmadhe, e ushqyer nga deficitet qeveritare, fondet e tepërta nga suficitet tregtare dhe krijimi i çmendur i kreditit nga bankat dhe ndërmjetësit. Deflacioni i butë mund ta bëjë ngarkesën e borxheve edhe më të rëndë duke reduktuar paranë e disponueshme për shërbimin e borxhit. Por ky katallan i vërtetë ka nevojë për tjetër gjë, përpos një diete inflacioni të butë. Ajo ka nevojë të zvogëlohet në përmasa të menaxhueshme duke hequr nga bilanci vlerën e shumë borxheve.
Për fat të keq, askush nuk ka gjetur një mënyrë për të bërë diçka të tillë pa dëmtuar rëndë besimin financiar, tek i cili bazohet ekonomia moderne.
Por me politikanë të fortë, mund të jetë e mundur të ruash këtë besim. Nëse Lagarde me të vërtetë dëshiron të ndihmojë ekonominë botërore, ajo duhet të ndalojë të alarmojë dhe duhet të nxisë punën për një skemë botërore politikisht të pranueshme të ristrukturimit të borxheve.
Në një studim të vitit 2004, akademikët Endrju (Andrew) Atkeson dhe Patrik J. Kehoe panë te tendencat e çmimeve dhe prodhimit të një shekulli në 17 vende. Ata identifikuan 73 periudha pesëvjeçare gjatë të cilave çmimet kishin rënë dhe zbuluan “praktikisht asnjë provë” të ndonjë lidhjeje mes deflacionit dhe rënies së prodhimit
Ekonomisti Eduard Preskot (Edward Prescott), një nobelist, ka shkuar deri aty sa të deklarojë se “është një fakt shkencor i mirëbazuar” se politika monetare e Bankës së Rezervave Federale të SHBA-së “në praktikë nuk ka efekt mbi prodhimin dhe punësimin”
Varësia e tepërt financiare diskurajon aktivitetin ekonomik të shëndetshëm, zgjeron hendekun mes kredidhënësve më së shumti të pasur dhe kredimarrësve të varfër dhe pasuron më tej financierët ekonomikisht jondihmues