Për të kuptuar pse Virgjëresha gjykon, mjafton të futesh në procesin e saj tipik të të menduarit. Arsyetimi nuk është: “Ti je i keq, unë jo”. Është diçka shumë më delikate, si:

“Nëse ne mund të bëjmë më mirë, pse të qetësohemi?”.

“Nëse vërej një gabim dhe nuk e them, po dështoj në detyrën time”.

“Nëse gjithçka është në rregull, bota është më pak e rrezikshme”.

Dhe ja ku vjen tema e madhe: kontrolli. Virgjëresha është një shenjë e Tokës; duhet të ndihet e qëndrueshme, e sigurt, e ankoruar. Kur realiteti është kaotik, pak si një rast klinik, strategjia automatike fillon të veprojë: rregullimi.

Dhe si e rregullon? Duke rregulluar, korrigjuar, nxjerrë në pah atë që “nuk funksionon”. Nga jashtë, është gjykim; nga brenda, është një përpjekje për të rregulluar botën.

Shpesh ka një rrymë shumë të fortë emocionale nëntokësore: frika nga bërja e gabimeve. Virgjëresha lulëzon në:

autokritikë të vazhdueshme

standarde jashtëzakonisht të larta

frikë nga gjykimi i të tjerëve (të cilin nuk do ta pranojnë kurrë lehtë)

Pra, mund të ndodhë që për të mbrojtur veten nga ajo ndjenjë pamjaftueshmërie, gjykojnë të parët, në mënyrë që askush të mos i zërë në befasi. Është një formë e armaturës mendore. Nuk është një gjë e këndshme për t’u duruar, por ka një logjikë shumë të qartë psikologjike.

Për më tepër, Virgjëresha ka një ndjenjë pothuajse moraliste të detyrës:

Nëse diçka bëhet keq ose pa kujdes, ajo pothuajse shkakton shqetësim fizik. Prej andej rrjedh fraza që të gjithë e kanë dëgjuar të paktën një herë: “Më vjen keq, thjesht duhej bërë më mirë”.

Nuk është snobizëm (në rregull, ndonjëherë bëhet i tillë), është pikërisht pamundësia për të toleruar sipërfaqësoren. Për Virgjëreshën, ideja e “është mirë kështu” është një makth ekzistencial.

Nga jashtë, është gjykim; nga brenda, një përpjekje për të rregulluar botën. Shpesh ekziston një rrymë shumë e fortë emocionale: frika nga bërja e gabimeve. Virgjëresha lulëzon nga:

vetëkritika e vazhdueshme

standardet jashtëzakonisht të larta

frika nga gjykimi i të tjerëve (të cilin nuk do ta pranojë kurrë lehtë)

Për më tepër, Virgjëresha ka një ndjenjë detyre pothuajse moraliste: nëse diçka bëhet keq ose pa kujdes, ajo pothuajse shkakton shqetësim fizik. Dhe prej andej rrjedh shprehja që të gjithë e kanë dëgjuar të paktën një herë:

Më vjen keq, thjesht duhej bërë më mirë.

Nuk është snobizëm (ok, ndonjëherë bëhet i tillë), është në fakt një paaftësi për të toleruar sipërfaqësoren. Për Virgjëreshën, ndjenja “është mirë kështu”, përbën një makth ekzistencial.