Dikur mjaftonte një mbrëmje vere për të parë dhjetëra xixëllonja që ndriçonin livadhet, kopshtet dhe rrugicat e fshatrave e qyteteve. Ishin pjesë e kujtimeve të fëmijërisë, një spektakël i vogël i natyrës që i jepte dritë netëve të ngrohta. Sot, kjo pamje është bërë gjithnjë e më e rrallë. Në qytetet e mëdha të Shqipërisë xixëllonjat pothuajse janë zhdukur, ndërsa edhe në shumë zona rurale numri i tyre është ulur ndjeshëm.
Por pse po zhduken xixëllonjat që dikur i jepnin magji verës?
Arsyet janë të shumta dhe lidhen drejtpërdrejt me ndërhyrjen e njeriut në natyrë. Zgjerimi i ndërtimeve dhe betonizimi kanë shkatërruar habitatet ku ato jetonin dhe shumoheshin. Ndriçimi i fortë artificial në rrugë, parqe dhe zona të banuara ua bën të pamundur komunikimin përmes sinjaleve të dritës, me të cilat gjejnë partnerin për t’u riprodhuar. Përdorimi i pesticideve dhe kimikateve në bujqësi ka reduktuar popullatat e tyre dhe ka pakësuar organizmat me të cilët ushqehen, ndërsa valët e të nxehtit, thatësirat dhe ndryshimet klimatike kanë ndryshuar kushtet natyrore që u nevojiten për të mbijetuar.
Zhdukja e xixëllonjave është një sinjal se mjedisi po humbet ekuilibrin e tij. Bashkë me to po zhduket edhe një pjesë e natyrës që shoqëroi breza të tërë shqiptarësh. Fëmijët e sotëm rrallë kanë fatin të shohin dritëzat që vallëzonin në errësirën e netëve të verës, një pamje që dikur ishte krejt e zakonshme. Nëse nuk mbrohen habitatet natyrore, nuk kufizohet ndotja nga drita dhe nuk reduktohet përdorimi i pesticideve, xixëllonjat rrezikojnë të mbeten vetëm një kujtim i bukur i së shkuarës.