Të ka ndodhur ndonjëherë të hapësh sytë, të shohësh telefonin dhe të kuptosh se alarmi do të bjerë pas vetëm dy apo tre minutash? Për shumë njerëz kjo ndodh aq shpesh sa duket sikur trupi e di vetë se në çfarë ore duhet të zgjohet.
Në fakt, nuk bëhet fjalë domosdoshmërisht për rastësi. Trupi ynë funksionon sipas një sistemi biologjik që ndihmon në përcaktimin e kohës kur ndihemi të përgjumur dhe kur jemi gati të zgjohemi.
Roli i orës së brendshme të trupit
Në qendër të këtij fenomeni janë ritmet cirkadiane, cikle afërsisht 24-orëshe që ndikojnë në shumë procese të organizmit, përfshirë ciklin gjumë-zgjim. Drita është një nga sinjalet kryesore që ndihmon në sinkronizimin e kësaj ore biologjike. Në mbrëmje, ndryshimet në organizëm na përgatisin gradualisht për gjumë, ndërsa me afrimin e mëngjesit trupi fillon të përgatitet për zgjim. Kur flemë dhe zgjohemi vazhdimisht në orare të ngjashme, organizmi mund të përshtatet me këtë rutinë.
Rutina mund ta “mësojë” trupin kur duhet të zgjohet
Nëse alarmi bie çdo mëngjes në orën 07:00, për shembull, pas një periudhe trupi mund të mësohet me këtë ritëm. Proceset biologjike që lidhen me zgjimin fillojnë përpara momentit kur hapim sytë. Temperatura e trupit dhe aktiviteti hormonal ndryshojnë gjatë natës dhe mëngjesit, duke e kaluar gradualisht organizmin nga gjumi drejt gjendjes së zgjuar. Kjo është një nga arsyet pse një person me një rutinë shumë të qëndrueshme mund të zgjohet natyrshëm në një orar të ngjashëm çdo ditë, ndonjëherë edhe pa alarm.
Edhe pritshmëria mund të luajë rol
Fenomeni bëhet edhe më interesant kur duhet të zgjohemi më herët se zakonisht për diçka të rëndësishme. Mund të kesh një fluturim në mëngjes, një provim, një takim pune apo një udhëtim dhe të zgjohesh pak para alarmit, edhe pse ora është ndryshe nga rutina jote. Pritshmëria dhe gjendja e vigjilencës mund të ndikojnë te gjumi. Kur jemi të shqetësuar se mos nuk zgjohemi në kohë, gjumi mund të bëhet më i lehtë ose të ndërpritet më shpesh. Kjo shpjegon edhe pse natën para një eventi të rëndësishëm disa njerëz zgjohen disa herë për të kontrolluar orën.
Por nuk ndodh gjithmonë
Të zgjohesh para alarmit nuk do të thotë se trupi zotëron një orë të brendshme që funksionon me saktësinë e minutës. Ciklet e gjumit ndryshojnë, ashtu si edhe lodhja, stresi, ekspozimi ndaj dritës, orari i fjetjes dhe shumë faktorë të tjerë. Për këtë arsye, një natë mund të zgjohesh pesë minuta përpara alarmit dhe një ditë tjetër ta shtysh atë disa herë.
Ekziston gjithashtu një element i thjeshtë që shpesh harrohet: ne priremi të mbajmë mend rastet kur zgjohemi në mënyrë të habitshme vetëm pak minuta para alarmit, ndërsa nuk u kushtojmë të njëjtën rëndësi mëngjeseve kur kjo nuk ndodh.
Megjithatë, nëse të ndodh shpesh, veçanërisht kur ke një rutinë të rregullt gjumi, ora biologjike e trupit mund të jetë një pjesë e rëndësishme e shpjegimit.
Pra, herën tjetër që të hapësh sytë në 06:58 dhe alarmi të jetë vendosur në 07:00, mund të mos jetë telefoni ai që të ka zgjuar. Organizmi yt mund të ketë filluar përgatitjet për mëngjesin përpara tij.