Për shekuj me radhë, betoni romak ishte një nga misteret më të mëdha të inxhinierisë së lashtë. Struktura si Panteoni në Romë i kanë rezistuar tërmeteve, lagështisë dhe gati dy mijëvjeçarëve të konsumimit, ndërsa shumë ndërtesa moderne zhvillojnë probleme brenda pak dekadash. Tani, një studim i ri zbulon një nga sekretet më të rëndësishme të qëndrueshmërisë së tij, falë gjetjeve nga një vend i papritur, pikërisht nga tualeti i lashtë 1,900-vjeçar i vilës së Perandorit Hadrian.
Hulumtimi, i botuar në revistën Science Advances, analizoi mostra betoni nga rrënojat e Vilës së Hadrianit. Shkencëtarët zbuluan se qëndrueshmëria e jashtëzakonshme e betonit romak nuk është vetëm për shkak të përzierjes së gëlqeres dhe hirit vullkanik, por edhe për shkak të një procesi të ngadaltë kimik që aktivizohet kur materiali bie në kontakt me ajrin.
Duke përdorur teknika të përparuara të mikroskopisë dhe tomografisë me rreze X 3D, ata identifikuan formimin e kalcitit, i cili vepron si një “izolues” natyror për materialin. Procesi, i njohur si karbonizim, fillon kur gëlqerja reagon me lagështinë dhe dioksidin e karbonit në atmosferë.
Kalciti që krijohet mbush çarjet mikroskopike në beton, duke parandaluar hyrjen e ujit dhe faktorëve të tjerë që mund të shkaktojnë dëme. Në të njëjtën kohë, shkëmbinjtë vullkanikë që përmbahen në përzierje reagojnë me gëlqeren, duke krijuar komponime jashtëzakonisht rezistente që forcojnë më tej strukturën e materialit.
Studiuesit besojnë se të kuptuarit e këtij mekanizmi natyror të vetë-riparimit mund të çojë në zhvillimin e materialeve të reja të ndërtimit që janë më të qëndrueshme, më të qëndrueshme dhe të afta për të riparuar vetë dëmtimet e vogla. Zbulimi konsiderohet veçanërisht i rëndësishëm, pasi mund të ndikojë në projektimin e strukturave të ardhshme, duke frymëzuar teknologjitë e bazuara në njohuritë e zhvilluara nga romakët pothuajse 2,000 vjet më parë.