Një zbulim i pazakontë shkencor ka intriguar studiuesit për dekada, mungesa pothuajse totale e skizofrenisë tek personat që kanë lindur të verbër.

Që në vitin 1950, shkrimtari Hector Chevigny, i cili humbi shikimin në moshë madhore, së bashku me psikologun Sydell Braverman, vunë re një fenomen të çuditshëm gjatë studimeve të tyre mbi gjendjen psikologjike të personave të verbër. Ata konstatuan se skizofrenia pothuajse nuk shfaqej tek individët që kishin lindur të verbër.

Për shumë vite, ky vëzhgim mbeti në hije për shkak të mungesës së të dhënave dhe njohurive të kufizuara mbi sëmundjen. Vetëm në fillim të viteve 2000, me zhvillimin e regjistrave të mëdhenj shëndetësorë, shkencëtarët nisën të analizojnë më thellë lidhjen mes zhvillimit të trurit dhe çrregullimeve mendore.

Sipas studiuesve Ahmed Elbediwy dhe Nadine Wehida, provat më bindëse vijnë nga një studim i vitit 2018 në Australinë Lindore. Studimi përfshiu rreth gjysmë milioni fëmijë, ku 1,870 prej tyre zhvilluan skizofreni. Megjithatë, asnjë nga 66 fëmijët me verbëri kortikale kongjenitale nuk shfaqi shenja të këtij çrregullimi.

Edhe pse numri i rasteve mbetet relativisht i vogël, rezultatet kanë qenë të qëndrueshme: në më shumë se 70 vite vëzhgimesh, nuk është dokumentuar asnjë rast i skizofrenisë tek personat që kanë lindur të verbër për shkak të dëmtimit të korteksit vizual.

Në të kundërt, individët që humbasin shikimin më vonë në jetë mund ta zhvillojnë këtë çrregullim. Kjo sugjeron se nuk është verbëria në vetvete ajo që ndikon, por mënyra se si zhvillohet truri në mungesë të stimujve vizualë që nga lindja.

Sot, skizofrenia konsiderohet si një çrregullim i mënyrës se si truri interpreton dhe “parashikon” realitetin. Truri krijon vazhdimisht pritshmëri për botën dhe i krahason ato me informacionin që merr nga shqisat. Kur ky proces prishet, kufiri mes reales dhe imagjinatës mund të bëhet i paqartë.

Shikimi luan një rol të rëndësishëm në këtë proces, sidomos gjatë fëmijërisë. Korteksi vizual nuk ndihmon vetëm në perceptimin e imazheve, por edhe në të nxënë dhe përpunimin emocional. Kur ky sistem nuk aktivizohet që në lindje, truri përshtatet dhe riorganizohet në mënyra të ndryshme.

Disa shkencëtarë besojnë se ky riorganizim i hershëm mund të krijojë një sistem më të qëndrueshëm të përpunimit të informacionit, duke ulur rrezikun e keqinterpretimit të realitetit, një nga karakteristikat kryesore të skizofrenisë.

Megjithatë, ekspertët theksojnë se këto gjetje nuk nënkuptojnë se verbëria “mbron” plotësisht nga sëmundjet mendore apo mund të përdoret si formë parandalimi. Studimet po hapin rrugë të reja për të kuptuar më mirë mënyrën si truri zhvillohet dhe si mund të krijohen trajtime më efektive për skizofreninë në të ardhmen.